Berlin, 17 iyun (AZƏRTAC). 1964-cü ildə soyuq müharibənin ən qızğın çağında Qərbi Berlində ictimai-siyasi mövzularda müxtəlif konfranslar, seminarlar və digər tədbirlər təşkil etmək məqsədi ilə Berlin Avropa Akademiyası yaradıldı. Avropada yüzlərlə müxtəlif akademiya, institut, analitik və tədqiqat mərkəzlərinin və s. fəaliyyət göstərdiyini, açılıb-bağlandığını, özünü tanıtdığını və çox vaxt biryolluq bağlanıb unudulduğunu nəzərə alsaq, bu, bir növ adi hadisə idi. Yeni akademiyanın bəyan etdiyi məqsədlər də, ilk baxışda, kifayət qədər ziyansız təsir bağışlayırdı: əhalini Avropa inteqrasiyası, müasir daxili və xarici siyasət məsələləri ilə bağlı məlumatlandırmaq.

Akademiya barədə informasiya ilə ətraflı tanışlıqdan sonra onun indiki vaxtda heç də pis təchiz edilmədiyini görürsən: burada bir neçə auditoriya, televizorlar, telefonlar, mini barlar, hətta reklama inansaq, ayrıca sanitariya qovşaqları ilə təchiz edilmiş 50 qonaq otağı vardır. Üstəlik, akademiya Avropa Akademiyaları Assosiasiyasına və Avropa Təhsil və Treninq Şəbəkəsinə daxil olmuşdur. Səmərəli fəaliyyət üçün daha nə lazımdır - işlə ləzzət al, zirvələr fəth elə! Yoruldun - qonaq otaqlarından birində istirahət et, televizoru aç, mini bardan faydalan.

1993-cü ildə akademiyanın rəhbəri professor Ehard Ştratenşulte adlı birisi oldu. O vaxtlar heç kimə tanış olmayan, heç bir ad qazanmamış və ona görə də piara çox ehtiyacı olan bir adam. Ona görə də yeni vəzifədə fəaliyyətinin elə ilk illərində cənab Ştratenşultenin özünüreklam yolları axtarışında uzaqlaşmaqda olan şöhrət qatarına çatmaq və hansı yollasa diqqəti özünə cəlb etmək qərarına gəlməsi heç də təəccüblü deyildir. O, bunu kifayət qədər orijinal şəkildə etdi, sadəcə, o vaxtlar qızışmaqda olan Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsində açıq-aşkar separatçı mövqe tutdu. Onun setsessionistlərə rəğbəti müxtəlif gizli siyasi yığıncaqlarda özünü “DQR-in Almaniyada daimi nümayəndəsi” kimi təqdim etməyi xoşlayan keçmiş tələbəsi Qayane Apinyan ilə yaxınlaşmasından sonra son həddə çatdı.

O vaxtdan xoşbəxtlik burulğanına düşmüş E.Ştratenşulte daha da “dirçəlmiş” və belə bir fikir yürütməyə başlamışdır ki, guya, Dağlıq Qarabağ biryolluq Azərbaycandan ayrılmışdır və qəti surətdə “öz dövlətçiliyinə” nail olmuşdur. O, Berlində “Dağlıq Qarabağ bürosu” açan Q.Apinyan ilə birlikdə, dəfələrlə yeganə məqsəd Dağlıq Qarabağdakı erməni separatizminin barmağından sorulmuş piar və Azərbaycan dövlətinin suverenliyi və ərazi bütövlüyü əleyhinə yönəldilmiş birgə tədbirlər keçirmişdir. Həqiqətdə isə həmin saxta “büro” Almaniyada fəaliyyət göstərən minlərlə qurumdan biri olub, adi cəmiyyət, qeyri-hökumət təşkilatından başqa bir şey deyildir. Lakin buna baxmayaraq...

Demək olmaz ki, həmin akademiya ilə konstruktiv əməkdaşlıq yaratmaq üçün Azərbaycan səfirliyi və diasporu tərəfindən addımlar atılmamışdır. Ştratenşulteyə müxtəlif səviyyələrdə, hətta hökumət səviyyəsində dəfələrlə cürbəcür layihələr təklif edilmişdir. Lakin ilk baxışda əla təsir bağışlayan ideya və təşəbbüslər hər dəfə nəticəsiz qalırdı, çünki qəsdən edilən sakit sabotajla üzləşirdi. Məsələn, Azərbaycanın hökumət qurumları ilə müştərək layihələrdən biri həyata keçirilərkən E.Ştratenşulte qəflətən qeybə çəkildi və ertəsi gün nümayişkaranə şəkildə Dağlıq Qarabağda peyda oldu! Şübhə yoxdur ki, belə ədəbsiz hərəkət əvvəlcədən planlaşdırılmış və düşünülmüşdü. Pərdə arxasında kimin iştirak etdiyindən və onun kim tərəfindən öyrədildiyindən şübhələnmək üçün kifayət qədər əsas vardır.

Cənab Ştratenşulte 2008-ci il iyunun 5-də Q.Apinyan ilə birlikdə “Cənubi Qafqazın inkişafında Qarabağın rolu” adlı tədbir təşkil etdi və hətta Xankəndidən dəvət olunmuş qonağa “Hörmətli parlament sədri” sözləri ilə müraciət etməkdən çəkinmədi. Tədbirdən bir qədər əvvəl Azərbaycanın AFR-dəki səfirliyi təşkilatçıya Dağlıq Qarabağın bərabərhüquqlu Azərbaycan icmasının nümayəndələrini də ədalət naminə dəvət etməyi təklif etmişdi. Lakin o, müxtəlif bəhanələrlə bundan imtina etdi. Bu addımın madam Apinyanın təsiri altında atıldığını, yoxsa ürəyi yuxa professorun artıq qıcqırmış miatsumofil kimi formalaşdığını indi müəyyən etmək çətindir. Lakin həmin təklifi qəbul etdiyi təqdirdə, onun həmin aylı gecədə rəfiqəsi tərəfindən nə kimi qadağalarla rastlaşacağını başa düşmək heç də çətin deyildir.

Hər halda tədbirin təşkilatçısı separatçılara olan rəğbətini bu dəfə açıq-aydın göstərdi. Hazırda onun başçılıq etdiyi təşkilatın blankını akademiyanın adı ilə yanaşı, rəsmi tərəfdaşı olan həmin o saxta “Dağlıq Qarabağın AFR bürosu”nun adı və loqotipu bəzəyir. Üstəlik, akademiyanın 2008-ci il 11 iyun tarixli press-relizində Dağlıq Qarabağ erməni “ekslavı” adlandırılmışdır ki, bu da həmin vilayətin de-yure Ermənistana aid olduğunu nəzərdə tutur. Həm də ağızdolusu bildirilirdi ki, kənardan “güclü təzyiqə” baxmayaraq, hər halda simpoziumu keçirmək mümkün oldu. Heç şübhəsiz, sənədi tərtib edənlər “təzyiq” sözü altında Azərbaycan səfirliyinin Dağlıq Qarabağın hər iki icmasının nümayəndələrini konfransa dəvət etmək təklifi olan məktubunu, Ştratenşultenin rədd cavabından sonra mənasız, tamamilə qərəzli təşkil edilmiş, qeyri-obtyektivliyi və yalnız erməni tərəfinə açıq rəğbəti ilə özünü ifşa etmiş saxta akademik yığıncağın qarşısının alınması üçün səfirlik tərəfindən ciddi tədbirlərin görülməsini nəzərdə tuturlar. Qeyd etmək lazımdır ki, Azərbaycan səfirliyinin və diasporunun birgə səyləri ilə tədbirin əvvəlcədən planlaşdırılmış binada keçirilməsinin qarşısını almaq mümkün oldu. Lakin sponsorları qarşısındakı öhdəliklərinin pozulması təhlükəsi ilə üzləşmiş Stratenşulte son məqamda başçılıq etdiyi akademiyanın auditoriyasını öz favoritinin ixtiyarına verdi.

Belə bir fakt da diqqəti cəlb edir ki, həmin konfransın təşkilində akademiyanın rəsmi tərəfdaşının - fırıldaqçı Apinyan “bürosunun” adı press-relizdə qəsdən çəkilmir. Bu, təsadüfən edilməmişdir və baş tutmuş konfransa obyektiv don geydirmək məqsədi daşıyır. Özlərini “DQR-in AFR-da daimi nümayəndələri” adlandıran insanlarla əməkdaşlıqdan hansı obyektivliyin meydana gələcəyini isə başa düşmək çətin deyildir. Bitərəf adam imici yaratmağa çalışan Ştratenşulte press-relizdə bildirir ki, görüşə müstəqil alman ekspertləri də dəvət edilmişdi, lakin qəsdən onların adını açıqlamır. Ancaq həmin gün “müstəqil” ekspertlər sırasında öz daşnakpərəst baxışları ilə daşnakların özlərini də xeyli geridə qoymuş və onilliklər boyu ən təcavüzkar əhval-ruhiyyəli ermənilərin xidmətində olmuş professor Luxterhand da vardı. Yeri gəlmişkən, Almaniyanın elmi dairələrində Luxterhandı ciddi qəbul edənlər yox dərəcəsindədir. Hər halda, herr Ştratenşultenin tədbir iştirakçılarının siyahısını kimin incə pıçıltısı altında tutduğuna heç bir şübhə yoxdur.

Nəhayət, belə bir sual ortaya çıxır, əgər, E.Ştratenşulte separatçıların taleyinə belə acıyırsa, nə üçün indiyədək abxazların, Sxinvali rayonunda yaşayan osetinlərin, çeçen mühacirlərinin, baskların, yaxud Dnestryanı bölgə sakinlərinin iştirakı ilə heç bir tədbir təşkil etməyib? Onun aludə olduğu məsələ, yalnız erməni separatizmi sahəsində “ixtisaslaşması” həddən artıq şübhəli görünmürmü? Ritorik sualdır.

Dağlıq Qarabağa həsr olunmuş bütün sonrakı tədbirlərdə də cənab Ştratenşulteni mütləq rəfiqəsi müşayiət edirdi. Lakin başqa bir məsələ narahatlıq doğurur. Son vaxtlar akademiyanın rəhbəri Azərbaycan nümayəndələri - jurnalistlər, politoloqlar, yerli QHT rəhbərləri və hətta dövlət məmurları ilə əlaqə yaratmaq üçün davamlı cəhdlər göstərir. Necə deyərlər, ölkəmizə “pəncərə açmağa” çalışır.

İlk baxışda, sanki burada pis heç nə yoxdur, lakin bütün təhlükə də elə bundadır, çünki səhih mənbələrdən bizə məlumdur ki, onun niyyətləri tamamilə başqadır. Məsələ bundadır ki, o məşum konfransdan sonra “azadlıqsevər artsaxlıların” alman dostunun nüfuzuna ciddi xələl dəymişdir və onun “obyektiv” broker imici, əslində, puç olmuş, onu və onun akademiyasını tamamilə unutmuşlar. Lakin son vaxtlar , xüsusən, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü təsdiqləyən tarixi “Cənubi Qafqazda təhlükəsizliyin, sabitliyin və demokratiyanın möhkəmləndirilməsi” qətnaməsinin AFR Bundestaqı tərəfindən mayın 14-də qəbul edilməsindən sonra “qəhrəmanımız” küldən pərvazlanan Simurq quşu tək dirçəlməyə və yenidən səhnəyə qayıtmağa cəhd göstərmişdir. Üstəlik, Ştratenşulte bu yaxınlarda özünü özbaşına olaraq “Bundestaqın Cənubi Qafqaz məsələləri üzrə reportyoru“ təyin etmiş, AFR XİN-lə Corc Marşal Fondunun birgə tədbiri zamanı hamı üçün gözlənilmədən özünü belə bir sifətdə təqdim etmişdir. Bundestaqa göndərilən ilkin sorğuların nəticələri və məsələnin araşdırılması göstərmişdir ki, belə bir vəzifə ümumiyyətlə yoxdur və bu, yanıqlı bir adamın əvəz çıxmaq cəhdlərindən başqa bir şey deyildir. Lakin hamıya məlumdur ki, Bundestaq öz mövqeyini aydın şəkildə bildirmişdir və yaxın vaxtlarda onu dəyişməyə hazırlaşmır.

Buna baxmayaraq, Ştratenşultenin hər hansı addım atmaq cəhdinin özü narahatlıq doğurmaya bilməz. Cənubi Qafqaz məsələlərinə dair bu “müstəqil reportyorun” məruzələrinin forma və məzmununun necə olacağı, son nəticədə kimin tərəfindən redaktə olunacağı əvvəlkitək heç bir şübhə doğurmur.

Yeni vəzifədə fəaliyyətinə obyektivlik donu geyindirmək üçün Ştratenşulte son vaxtlar ciddi-cəhdlə Azərbaycan ictimaiyyətinin nümayəndələri ilə əlaqə yaratmağa çalışır ki, sonra özünün qərəzsizliyinə və məruzələrinin obyektivliyinə sübut olaraq onların adını çəkmək imkanı olsun və bununla da Bundestaqın dəhlizlərinə aparan yolunu asanlaşdırsın. Məkirli gedişdir və bu ideyanın kimin ehtiraslı pıçıltılarından yarandığı da şübhə doğurmur.

Yuxarıda deyilənlərdən çıxış edərək həmvətənlərimizi ayıq-sayıq olmağa və professor Ştratenşultenin və onun akademiyasının Azərbaycanın siyasi, elmi və qeyri-hökumət elitasının nümayəndələri ilə hər hansı əlaqəyə girmək üçün göstərdiyi bütün cəhdlərə son dərəcə ehtiyatla yanaşmağa çağırmağı özümüzə borc bilirik. Biz də öz tərəfimizdən Berlin Avropa Akademiyasının və onun qondarma “Dağlıq Qarabağın AFR bürosu”nun və onun ürəyi eşqlə dolu rəhbəri tərəfindən öyrədilmiş direktorunun fəaliyyətini izləməyə davam edəcəyik.

Vüqar Seyidov

AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri

Berlin