Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi

XƏZƏRDƏKİ ƏSAS TƏRƏFDAŞIN SAXLANMASI

“Əsrin müqaviləsi”nin 10 illiyi ərəfəsində, sentyabrın 19-da ABŞ-ın ən nüfuzlu nəşrlərindən birində - “Vaşinqton tayms” qəzetində Corctaun Universitetinin professoru, neft sahəsində tanınmış ekspert Rob Sübhaninin “Xəzərdəki əsas tərəfdaşın saxlanması” sərlövhəli məqaləsi dərc olunmuşdur.

AZƏRTAC həmin məqalənin tərcüməsini oxuculara təqdim edir.

XƏZƏRDƏKİ ƏSAS TƏRƏFDAŞIN SAXLANMASI

Xəzər dəniz regionunun coğrafi-siyası mənzərəsini həmişəlik dəyişən və Amerikaya əvvəllər Sovet İttifaqının tam nəzarəti altında olan nəhəng neft yataqlarına gəlmək imkanı yaradan razılığın on illiyi qeyd edilir.

Müqaviləni imzalamış tərəflər arasındakı münasibətlər on il ötəndən sonra ABŞ-ın xarici siyasətində prioritet olmalıdır.

Azərbaycanın paytaxtı Bakıda Azərbaycan hökuməti ilə xarici neft şirkətlərinin konsorsiumu arasında imzalanmış və üç nəhəng yatağın - “Azəri-Çıraq-Günəşli” neft yataqlarının işlənilməsini nəzərdə tutan müqavilə ilk baxışdan sadə görünə bilər. Bu yataqlardan hasil olunacaq altı milyard barrel yanacaq ehtiyatı Bakı-Tbilisi-Ceyhan kəməri ilə birbaşa Aralıq dənizinə yola salınacaqdır. Oradan isə neft ABŞ-ın şərq sahilindəki limanlar da daxil olmaqla, Qərb bazarlarına göndəriləcəkdir. Dünyadakı neft ehtiyatlarının 10 faizi Xəzər dənizi regionundadır.

Lap əvvəldən Azərbaycan Amerika (dünyada qalmış yeganə super qüvvə) ilə dost olmaq istəyirdi, Amerikaya isə Yaxın Şərq regionuna daxil olmayan neft yataqlarında işləmək imkanı lazım idi. Amma həmin şəraiti nəzərə almaqla, bu müqavilənin imzalanması o vaxt ən çətin məsələ idi. Azərbaycan qonşu Ermənistanla Dağlıq Qarabağ ərazisi üstündə müharibəyə qatılmışdı. Onun quru ərazisinin 20 faizi işğal olunmuş və 8 milyon əhalisinin, təxminən 1 milyonu qaçqına çevrilmişdi.

Azərbaycan xalqı Sovet İttifaqından ayrıldıqdan sonra cəmi 3 il idi ki, müstəqillik şəraitində yaşamışdı və bu illər ərzində SSRİ-nin dağılması ilə bağlı ciddi siyasi və iqtisadi problemlərlə üzləşmişdi. Müqavilənin imzalanmasına daha bir maneə Rusiya və İranın tam narazılığı idi. Onlar bu müqaviləni öz milli təhlükəsizlikləri üçün qorxulu hesab edirdilər, çünki həmin müqavilə Amerika neft şirkətlərinə onların həyətyanı sahə hesab etdiyi ərazilərdə işləmək imkanı yaradırdı.

Yalnız Azərbaycanın keçmiş Prezidenti Heydər Əliyevin mövqeyi, mətinliyi və siyasi ustalığı bu müqavilənin imzalanmasını mümkün etdi. Azərbaycanın əsl vətənpərvəri olan keçmiş Siyasi Büro üzvü Heydər Əliyev vətənini de-fakto suveren, müstəqil ölkə kimi idarə edərək, nə şimaldan Rusiyaya, nə də cənubdan İrana imkan vermədi ki, ölkəsinin daxili işlərinə qarışsınlar.

Heydər Əliyev lap əvvəldən dərk etdi ki, ABŞ-Azərbaycan maraqlarının eyniliyi tərəfləri qarşılıqlı surətdə möhkəmləndirəcəkdir. Həmin maraqlar aşağıdakı məsələlər üzrə üst-üstə düşürdü: Xəzər dənizinin neft və təbii qaz ehtiyatlarının davamlı işlənilməsi, inkişaf etdirilməsi və beynəlxalq bazarlara daşınması; Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu ilə həlli; radikal islamın neftlə zəngin Xəzər regionuna daxil olmasının məhdudlaşdırılması və terrora qarşı qlobal müharibə. Cənab Əliyev Azərbaycanın müsəlman irsi və dünyəvi hökumət arasında ziddiyyət görmürdü. O, tez-tez deyərdi: “İslam bizim inamımızdır, ürəklərimizdə və işlərimizdədir, amma küçələrimizdə və siyasətimizdə deyil”.

O, dünyanın ilk liderlərindən idi ki, Birləşmiş Ştatlarda 2001-ci il 11 sentyabr faciəsi baş verdikdən dərhal sonra yardımını təklif etdi. Cənab Əliyev Əfqanıstana uçan ABŞ hərbi təyyarələrinə Azərbaycan üzərindən keçmək hüququ təklif etdi.

ABŞ-Azərbaycan dostluğu, qarşılıqlı əməkdaşlıq və dəstək cənab Əliyevin oğlu, atasının siyasətini davam etdirməyə söz verən İlham Əliyevə (keçən il Azərbaycan əhalisinin böyük əksəriyyəti tərəfindən Prezident seçilmişdir) də keçmişdir. Öz növbəsində ABŞ, müqavilələr üzrə danışıqlar başlayarkən dəhşətli maneələrə baxmayaraq, seçimini Amerikanın xeyrinə etmiş və ürəyini Amerikaya açmış Azərbaycana və onun xalqına sonsuz dərəcədə borcludur və minnətdar olmalıdır.

Təəssüf ki, Vaşinqton bu mühüm dostluğu hər zaman uca tutmur. Həm Prezident Klintonun, həm də Buşun regional enerji təhlükəsizliyinə Azərbaycanın töhfələrinin nə dərəcədə vacib olduğunu anlamalarına baxmayaraq, Konqres Amerikanın ən yaxşı dostuna və keçmiş Sovet İttifaqındakı iş tərəfdaşına arxasını çevirdi. Konqresin Azərbaycanın coğrafi-siyasi əhəmiyyətinə hörmətlə yanaşa bilməməsi gülüş doğuran dərəcədə təəssüfləndiricidir.

Noyabrda prezident seçkiləri zamanı kimin qalib gələcəyindən asılı olmayaraq, ABŞ növbəti korrektiv təşəbbüslərlə çıxış edərək, bu ölkə ilə dostluq və əməkdaşlığı uca tutmalıdır:

1. Konqres 1992-ci ildən qüvvədə olan və Azərbaycana Şimali Koreyadan da pis düşmən kimi münasibət bəsləyən “Azadlığa Dəstək Aktı”nın 907-ci maddəsini birdəfəlik aradan qaldırmalıdır (2001-ci il sentyabrın 11-dən başlayaraq, Amerikanın dostu kimi rəftar olunması və ABŞ-dan birbaşa yardım alması üçün Prezident Buş hər il 907-ci maddəni dayandırmalı olmuşdur).

2. Azərbaycanın Xəzər neftinə giriş qapısı olduğunu nəzərə almaqla, Konqres Azərbaycanla Amerika arasında hərbi əməkdaşlığı artırmaq üçün müvafiq fondlar ayırmalıdır.

3. Amerika diplomatiyası Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllini prioritetə çevirməlidir. Müharibənin yenidən başlanması neftin Birləşmiş Ştatlara axmasına mənfi təsir edər.

4. Azərbaycan Prezidenti ABŞ-a dəvət olunmalı və terrorizmə qarşı müharibədə Amerikaya qəti dəstək verdiyinə görə ona minnətdarlıq bildirilməlidir.

Amerikanın Yaxın Şərqdən bir qədər şimalda, uzun müddət həddən artıq təvazökar qalan güclü tərəfdaşı var. Amerika öz dostlarından həmişə xahiş edir ki, onunla bir sırada dursunlar və ona sayğı göstərsinlər. Nəhayət, biz amerikalılar da öz tərəfdaşlarımıza qarşı onların layiq olduqları münasibəti bəsləmək haqqında düşünməliyik.

Xəbəri sosial şəbəkələrdə paylaşın

Bizi sosial şəbəkələrdə izləyin

“Birtipli mədəniyyət axınlarına qarşı durmağın yeganə yolu milli-mənəvi dəyərlərə sahib çıxmaqdır” – Gəncədə “Mənəvi dəyərlər” günü

Azərbaycanın enerji və nəqliyyat strategiyası beynəlxalq mövqeyini möhkəmləndirən əsas amillərdəndir - ŞƏRH

Roma Papası ABŞ-də aralıq seçkilərindən sonrakı dövrdə sülhə və birliyə çağırıb

Dünya Bankı COP31-də iqlim və iş yerləri proqramına 17,6 milyard dollar ayırdığını elan edib

Laosun “Ruh şəhəri” – Budda parkından FOTOREPORTAJ

ABŞ səfirliyi Britaniyadakı vətəndaşlarına terror təhlükəsi ilə bağlı xəbərdarlıq edib

2027-ci il üzrə əkin subsidiyasının 30 faizi fermerlərə avans şəklində ödəniləcək

Avrokomissiya Çexiyanı yüksək miqrasiya riski zonası kimi qiymətləndirib

“Barselona”nın sabiq futbolçusu: Təkcə “Sabah”ın deyil, digər klubların da Kataloniya təmsilçisi ilə oyunda şansı çox deyil – EKSKLÜZİV

Azərbaycanın kikboksinq məşqçisi Avropa çempionatında ikinci dəfə ilin ən yaxşısı seçilib

Deputat: Avropanın təhlükəsizliyində və geosiyasi gələcəyində Azərbaycanın rolu həlledicidir

AzMİU Gürcüstan universitetləri ilə əməkdaşlığı genişləndirir

Şura: Din xadimlərinin dövlət qulluğuna qəbuluna dair yeni məhdudiyyət tətbiq edilməyib

Kiyevə ballistik raketlər atılıb, körpülər sıradan çıxıb -  Hadisə yerindən REPORTAJ  VİDEO

Kiyevə ballistik raketlər atılıb, körpülər sıradan çıxıb - Hadisə yerindən REPORTAJ VİDEO

Dünya çempionatında iki şahmatçımız iştirak edəcək

Xocavənddə daha 48 ailəyə evlərinin açarları təqdim olunub - YENİLƏNİB

UNEC ilə Gürcüstanın 6 universiteti arasında əməkdaşlıq memorandumu imzalanıb

İqlim dəyişiklikləri və su qıtlığı Mahmudçalada flaminqoların sayını azaldıb - FOTOLAR VİDEO

İqlim dəyişiklikləri və su qıtlığı Mahmudçalada flaminqoların sayını azaldıb - FOTOLAR VİDEO

Milli Kitabxanada “Xalq rəssamı Lətif Kərimov – 120” adlı sərgi açılıb

Britaniyada sığınacaq müraciəti rədd edilən şəxslər öncədən xəbərdarlıq edilmədən deportasiya olunacaqlar

İtaliya çempionatında qayda pozuntularının sayı azalıb

COP31-dəki Azərbaycan pavilyonu bayrağımızın rəngləri ilə xüsusi diqqət çəkir VİDEO

COP31-dəki Azərbaycan pavilyonu bayrağımızın rəngləri ilə xüsusi diqqət çəkir VİDEO

Nazirlik rəsmisi: Respublika üzrə 2026–2030-cu illərdə 32 milyondan çox tingə ehtiyac yaranacağı gözlənilir

Bu gün Azərbaycan millisi İraqla qarşılaşacaq

Macarıstanda avroya keçid qiymətlərin kəskin artımına səbəb olmaya bilər

Ekspertlər: Tələb və təklif balansındakı dəyişmələr neft qiymətlərinə aşağı istiqamətli təzyiq göstərir

Azərbaycanda sertifikatlı ting istehsalının genişləndirilməsi və bağçılıqda keyfiyyətə nəzarətin gücləndirilməsi prioritetdir

Sərdar Hacıyev: Fermerlərin bilik və bacarıqlarının artırılması Dövlət Proqramının əsas istiqamətlərindəndir

“Kəpəz” – “Qarabağ” oyunu üçün 1 günə 8400 bilet satılıb

Qubada müasir bağçılıq və tingçilik təlimləri başladı: Beynəlxalq təcrübə yerli fermerlərlə bölüşülür

Qazlaşdırılmayan kəndlərin sakinləri qış üçün odunu necə və haradan əldə edə bilərlər?

Vyanada Azərbaycan icmasının yeni hədəfləri müzakirə olunub

Marin Lö Pen: Prezident seçilsəm, Ukraynaya maliyyə yardımını dayandıracağam

Alman ekspert: Azərbaycan iqtisadi və geosiyasi baxımdan Aİ üçün vacib ölkəyə çevrilib

Cənubi Koreya 1 trilyon dollarlıq ixrac göstəricisinə yaxınlaşır

Rəqəmsal dövrdə informasiya təhlükəsizliyi: QHT-lərin qarşısında duran yeni çağırışlar

Faiq Quliyev: Gürcüstanda yaşayan azərbaycanlı gənclərin təhsili prioritet istiqamətlərdəndir

Parlament 2027-cı ilin dövlət büdcəsi layihəsini birinci oxunuşda təsdiqləyib VİDEO

Parlament 2027-cı ilin dövlət büdcəsi layihəsini birinci oxunuşda təsdiqləyib VİDEO

İdris İsayev: Azərbaycanın 10 universiteti dünyanın ən yaxşı 1000 ali məktəbi sırasındadır

Polşa ilə hərbi tibb sahəsində əməkdaşlıq inkişaf etdirilir

Gürcüstandan olan gənclər ADA Universitetinin proqramlarında fəal iştirak edirlər

DSMF Dünya Pensiya Sammitinin müsabiqəsində iki beynəlxalq mükafata layiq görülüb

Fərid Şəfiyev: Azərbaycan və Əfqanıstan arasında münasibətlər dərin tarixi köklərə malikdir

Rizvan Nəbiyev: Azərbaycanın xarici siyasət imkanlarının genişləndirilməsi qarşıdakı dövrün prioritet istiqamətlərindəndir

Kirayə mənzil fonduna daha 91 mənzil əlavə olunub

YPX Alayının əməkdaşları səhhəti pisləşən əcnəbi sürücünü xilas ediblər VİDEO

YPX Alayının əməkdaşları səhhəti pisləşən əcnəbi sürücünü xilas ediblər VİDEO

Qahirədə Misirdə təhsil alan azərbaycanlı tələbələrlə görüş keçirilib

Yohan Vadeful: Almaniya Azərbaycanla münasibətlərini yeni, strateji əsas üzərində qurub

Elxan Abdullayev: Millimizə görə ili pozitiv notlarla başa vururuq

İrlandiyalı boksçu 3 aylıq komadan sonra vəfat edib

Moskva aeroportları dron hücumları səbəbindən gecə boyu işləməyib

Sofi Bine: Emmanuel Makronun onillik hakimiyyəti fəlakətli dövr olub

Sabahın hava proqnozu açıqlanıb  VİDEO

Sabahın hava proqnozu açıqlanıb  VİDEO

Vergi ödəyicilərinə mərkəzlərdə 752 mindən çox xidmət göstərilib

Aysel Yaqubova: COP31 çərçivəsində təmiz enerji texnologiyalarının təşviqi istiqamətində əməkdaşlıq edirik

INRAIL layihəsi dayanıqlı nəqliyyat modelinin formalaşdırılması baxımından regional əhəmiyyət daşıyır

Siyasi elmlər doktoru: Dublin görüşləri Azərbaycanın Avrasiyanın geosiyasi xəritəsində artan rolunu təsdiqləyib

Türk ekspert: Azərbaycanın enerji və nəqliyyat bağlantıları Avropa ilə Asiya arasında iqtisadi əməkdaşlığın genişlənməsinə xidmət edir

Qərbi Azərbaycanda tarixi abidələrimiz – Ələyəzdə hərbi kilsə

Alıcılıq qabiliyyətinin azalması fransızların qida vərdişlərini dəyişdirib

Böyük Britaniya Cənubi Qafqazda sülh istiqamətində əldə olunan irəliləyişi alqışlayır VİDEO

Böyük Britaniya Cənubi Qafqazda sülh istiqamətində əldə olunan irəliləyişi alqışlayır VİDEO

FIFA-ya keçiriləcək prezident seçkilərində Canni İnfantinonun əsas rəqibi bəlli olub

UNESCO: Süni intellekt çatbotları iqlim dəyişmələri üzrə elmi faktlardan imtina edə bilər

Səfir: Azərbaycan müdafiə və təhlükəsizlik baxımından dəyərli tərəfdaşdır VİDEO

Səfir: Azərbaycan müdafiə və təhlükəsizlik baxımından dəyərli tərəfdaşdır VİDEO

Böyük Britaniya səfiri: Strateji Tərəfdaşlıq təhsil və elm sahəsində əlaqələri daha da gücləndirəcək VİDEO

Böyük Britaniya səfiri: Strateji Tərəfdaşlıq təhsil və elm sahəsində əlaqələri daha da gücləndirəcək VİDEO

BMU ilə Gürcüstanın nüfuzlu universitetləri arasında memorandumlar imzalanıb

Külli miqdarda narkotik vasitənin ölkə ərazisinə keçirilməsinin qarşısı alınıb

Anemiya ilə mübarizədə xalq təbabətinin unudulmuş reseptləri

Astarada avtomobilin vurduğu piyada xəstəxanada ölüb

Dankan Norman: Enerji əlaqələri tərəfdaşlığımızın əsas sütunudur VİDEO

Dankan Norman: Enerji əlaqələri tərəfdaşlığımızın əsas sütunudur VİDEO

Xocalıda yeni tut bağları salınıb FOTOLAR

Fransanın Aİ-dən çıxmasının riskləri: “Frexit” ölkəyə nə vəd edir?

Astanada Çingiz Aytmatovun irsi və türk xalqlarının ədəbi əlaqələri müzakirə olunub

Nəqliyyat dəhlizləri ilə daşınan yüklərin həcmi açıqlanıb

Türk professor: Azərbaycanın COP31-də geniş pavilyonla təmsil olunması bizim üçün çox dəyərlidir

Avstraliyada görmə qabiliyyətini bərpa edə biləcək süni buynuz qişa hazırlanır

Baş prokuror Kamran Əliyev Buenos-Ayresdə beynəlxalq prokurorluq əməkdaşlığının inkişafından danışıb

Azərbaycanlı həkimin yeni cərrahi metodu beynəlxalq konqresdə qalib seçilib

Səfir: Azərbaycan-Böyük Britaniya strateji tərəfdaşlığı iqtisadi artıma və təhlükəsizliyə töhfə verəcək VİDEO

Səfir: Azərbaycan-Böyük Britaniya strateji tərəfdaşlığı iqtisadi artıma və təhlükəsizliyə töhfə verəcək VİDEO

NBA-da güc reytinqi yenilənib: “San-Antonio Spörs” liderliyini qoruyub

® Sizi aldatmağa çalışdıqlarını necə anlaya bilərsiniz?

Bakı şəhərində qışa hazırlıq tədbirləri görülür VİDEO

Bakı şəhərində qışa hazırlıq tədbirləri görülür VİDEO

Susanna Useinova: Özbək rəqsi xalqın özünəməxsus dilidir

Gənclər Kitabxanasında Milli Dirçəliş Gününə həsr olunmuş silsilə materiallar hazırlanıb

Ordubadda baş verən yol qəzası ilə bağlı cinayət işi başlanıb

“Qobustan” jurnalının yeni nömrəsi təqdim edilib

® Biznes xərclərindən də millər qazandıran “ABB AZAL Miles Business” kartları təqdim olunub

Amerikanın iri data mərkəzləri atmosferə Danimarkanın emissiyasına bərabər karbon qazı buraxır

Ceffri Verbok: Azərbaycana sevgimin izaha ehtiyacı yoxdur  - MÜSAHİBƏ VİDEO

Ceffri Verbok: Azərbaycana sevgimin izaha ehtiyacı yoxdur  - MÜSAHİBƏ VİDEO

Milli Məclisdə 2027-ci ilin dövlət büdcəsi layihəsinin müzakirəsi davam edir

® “PAŞA Holdinq”in dəstəklədiyi startap Qazaxıstan bazarına çıxır

Çinin “Mengxiang” qazma gəmisi yeni dünya rekordu müəyyən edib

Rəsədxana: Geomaqnit qasırğası gözlənilir

“Dözə bilmirdim, ağlaya-ağlaya gedib, ağlaya-ağlaya da qayıdırdım...” - Ballıcadan REPORTAJ VİDEO

“Dözə bilmirdim, ağlaya-ağlaya gedib, ağlaya-ağlaya da qayıdırdım...” - Ballıcadan REPORTAJ VİDEO

Okeanlar karbon emissiyalarının daha böyük hissəsini udur - yeni tədqiqat

Ukrayna ədəbiyyatının üç romanı Azərbaycan dilində

Qızılı yarpaqlar Daşkəndə nağıl ovqatı bəxş edib – FOTOLAR

DİN: Ötən gün 52 cinayətin açılması təmin olunub

Beş Avropa ölkəsi qanunsuz miqrantları Ruandaya göndərməyi planlaşdırır

FHN-dən valideynlərə ciddi çağırış: Uşaqları evdə tək qoymayın VİDEO

FHN-dən valideynlərə ciddi çağırış: Uşaqları evdə tək qoymayın VİDEO