Bakı, 18 avqust, AZƏRTAC

Avqustun 16-da Azərbaycanın hər bir vətəndaşının bütün diqqət və duaları BMT Təhlükəsizlik Şurasının növbədənkənar iclasında aparılan müzakirələrə yönəlmişdi. Rəsmi İrəvanın təşəbbüsü ilə təşkil olunmuş “Axmaq avantüra” adlı sözügedən siyasi tamaşa beynəlxalq ictimaiyyətin gözü qarşısında fiaskoya uğradı. Əlbəttə ki, nüfuzlu beynəlxalq təşkilatlar Qərbin “ikili standartlar” siyasətinin alətinə çevrildiyi üçün burada dualar da əskik olmamalı idi. Qlobal təşkilatların riyakar fəaliyyəti səbəbindən beynəlxalq münasibətlər sisteminin şərti “əxlaq kodeksi” artıq çoxdandır ki, təhrif olunub. Odur ki, beynəlxalq təşkilatların ədalətinə və obyektivliyinə ümid etmək bağışlanmaz sadəlövhlükdür.

Bu fikirlər siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru A.Adilin “Reinteqrasiyanın Azərbaycan modeli” sərlövhəli məqaləsində yer alıb. AZƏRTAC məqaləni təqdim edir.

Əslində, Prezident İlham Əliyevin bütün çıxışlarında güc amilinin hər dəfə israrla qeyd olunması da bilavasitə müasir beynəlxalq münasibətlərin sözügedən xüsusiyyətinə edilən vurğunun təzahürüdür. Sevindirici hal odur ki, biz Azərbaycanda yaşanan milli həmrəylik mühitinə bir daha şahidlik etdik. Sözügedən iclas və onun ətrafında yaşanan bütün hadisələr milli həmrəyliyin qorunmasının nə qədər vacib olduğunu bizə bir daha nümayiş etdirdi. Hamı iclasın gedişatını izlədi və əldə olunmuş uğur səmimi sevincə səbəb oldu. Məğlubiyyəti gözləyən yalnız təklikdə qalmış xain radikallar oldu, öz istehzalı şablonlarını istifadə edə bilmədikləri üçün çox məyus qaldılar.

Ümid edirəm, BMT Təhlükəsizlik Şurasının sözügedən iclası geniş təhlil olunacaq, məqalələr yazılacaq və bu araşdırmalar sayəsində Azərbaycanın nəzəri siyasi məktəbi daha da zənginləşəcək. Əks təqdirdə, yenə də diplomatik uğurumuz masaüstü təqvimdən cırılmış və atılmış vərəqənin üzərindəki unudulmuş yazı kimi qalacaq.

Düşünürəm ki, kiçik yazı çərçivəsində BMT Təhlükəsizlik Şurasının yarıtmaz fəaliyyətinə toxunmaq səmərəsizdir. Ötən otuz il ərzində Azərbaycan xalqı bu qurumun beynəlxalq hüququn aliliyi uğrunda “fədakar” və “səmərəli” fəaliyyətinə dəfələrlə şahidlik edib. Beynəlxalq hüququ manipulyasiya alətinə çevirmiş BMT artıq çoxdandır ki, öz nüfuz və ictimai etibarını itirib. BMT Qərbin maraqlarına uyğun olan baxış və yanaşmaları beynəlxalq münasibətlər sistemində yeridən siyasi təsisatdır. Sifarişli qətnamələri qəbul edən qurum obyektiv təsisat statusuna iddia edə bilməz. Odur ki, yaxın gələcəkdə beynəlxalq münasibətlər sisteminin reformasiyası gözlənilən inkişaf ssenarilərindən biridir.

BMT-nin “fədakar” fəaliyyəti sayəsində konkret münaqişələrin həlli prosesində beynəlxalq hüququn normalarına istinad və ümid etmək artıq rahatlıqla “beynəlxalq romantizm” adlandırılmalıdır. Mövcud kontekstdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 2021-ci il avqustun 24-də BMT-nin ölkəmizdə yeni təyin olunmuş rezident əlaqələndiricisi xanım Vladanka Andreyevanı qəbul edərkən səsləndirdiyi fikrin qeyd olunması yerinə düşər: “Əgər Ermənistana qarşı vaxtında sanksiyalar tətbiq edilsəydi, əgər Minsk qrupunun həmsədrləri, dünyanın üç aparıcı ölkəsi potensialının 5 faizini Ermənistanı öz işğalçı qüvvələrini geri çəkməyə inandırmağa və ya məcbur etməyə istifadə etsəydi, müharibə baş verməzdi. Odur ki, müharibəyə görə məsuliyyət yalnız Ermənistanın üzərində deyil, həmçinin onu beynəlxalq hüquqa riayət etməyə məcbur edə bilməyən və ya bunu etmək istəməyənlərin üzərinə düşür. Nəticədə Azərbaycan bu qətnamələri beynəlxalq hüququn normaları çərçivəsində özü həyata keçirdi. Biz ədaləti, beynəlxalq hüququn normalarını bərpa etdik. Biz Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrini özümüz yerinə yetirdik. Biz BMT-nin Nizamnaməsini rəhbər tutaraq hərəkət etdik. 51-ci maddə hər bir ölkənin özünümüdafiə hüququnu tanıyır”.

BMT-nin riyakarlığını və oyunbazlığını ifşa edən kiçik, ancaq sözügedən qurumun məsələyə əsl münasibətinin məzmununu xarakterizə edən epizoda diqqət yetirək. Nədən sözügedən qurum və Ermənistanın havadarları Azərbaycanın Qarabağ bölgəsində yaşayan erməniəsilli sakinlərin ehtiyaclarını ödəmək üçün məhsulların çatdırılması ilə əlaqədar ölkəmiz tərəfindən təklif olunan Ağdam-Xankəndi yoluna qarşı çıxış edirlər? Deməli, ya heç bir humanitar fəlakət yoxdur, əhalinin də bütün ehtiyacları təmin olunur, ya da həmin ərazidə yaşayan ermənilərin durumu onları reallıqda qətiyyən narahat etmir. Ermənistan həqiqətən də bölgənin sadə sakinlərini düşünsəydi, Qarabağ bölgəsinə yüklərin Ağdam-Xankəndi yolu ilə çatdırılmasına heç vaxt etiraz etməzdi. Qeyd olunan təsbitə söykənərək tərəddüd etmədən deyə bilərik ki, həmin ərazidə heç bir fövqəl situasiya yoxdur, baş verənlər isə sadəcə beynəlxalq təşkilatların “himayədarlığı” ilə reallaşan tamaşa-simulyasiyadır.

Azərbaycanın Qarabağ ərazisində yaşayan erməniəsilli vətəndaşların gələcək aqibəti ilə bağlı “narahatlıqlar”ın əslində münaqişədən sonrakı dövrdə bəzi qurumların əsas manipulyasiya alətinə çevrilə biləcəyi də proqnoz olunan təzahürdür. Xatırladaq ki, Prezident İlham Əliyevin Azərbaycanın dünya multikulturalizminin ünvanlarından birinə çevrilməsi istiqamətində siyasətinin fəal fazası məhz 2011-ci ildə Bakıda I Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunun keçirilməsi ilə başlamışdır. Prezident İlham Əliyevin mövcud istiqamətdəki dövlət siyasətinin davamlı inkişafını Bakı Humanitar Forumunun təsis olunması, Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzinin yaradılması, Azərbaycanda yüzlərlə ölkə nümayəndəsinin iştirakı ilə dünyanı narahat edən aktual problemlərin müzakirəsinə həsr olunmuş beynəlxalq tədbirlərinin keçirilməsi, habelə beynəlxalq təşkilatların, ölkə rəhbərlərinin və nüfuzlu siyasətçilərin dünyada multikulturalizm dəyərlərinin təbliğində Azərbaycanın müstəsna rolu ilə bağlı bəyanatlarında da görə bilərik. Odur ki, aparılan bu cür siyasət və Azərbaycan Prezidentinin siyasi iradəsi Qarabağda yaşayan erməniəsilli sakinlərimizin gələcəyi ilə bağlı bütün süni və qərəzli narahatçılıqları əsassız edir. Reinteqrasiya siyasəti Qarabağ bölgəsində yaşayan erməniəsilli sakinlərin bütün hüquq və azadlıqlarının təmin olunması çərçivəsində reallaşdırılacaq.

Belə ki, Azərbaycan təklif etdiyi reinteqrasiya modelinin növbəti əsas keyfiyyət-meyarlarını qeyd edə bilərik: “qəbul olunmuş beynəlxalq hüquq və normalarına riayət”, “sülhün bərqərar olunması”, “ərazidə yaşayan əhalinin rifahı”, “mədəni hüquqların qorunması”, “Qarabağda yaşayacaq əhalinin Azərbaycanın multikultural simasının tərkib hissəsi olması”, “bütün vətəndaşların hüquq və azadlıqlarının bərabər şəkildə təmin olunması”, “tolerantlıq prinsiplərinin yaşadılması”, “dövlətə sədaqət”, “birgə tarixə hörmət”, “dini azadlıqların təmin olunması” və “birgəyaşayış prinsiplərinin ictimai münasibətlərin bütün sahələrində təmin olunması”. Sadalanan keyfiyyət-meyarların xüsusiyyət və mahiyyətinə diqqət yetirəndə açıq şəkildə aydın olur ki, bu cür amilləri regionumuzda təmin edə biləcək potensiala malik olan yeganə ölkə yalnız Azərbaycandır. Burada onu da ehtimal edə bilərik ki, Qərbi Azərbaycan İcması da Prezident İlham Əliyev tərəfindən regionda təşviq edilən birgəyaşayış modelinin tərkib hissəsidir.