Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi

Qərbi Azərbaycan kəndi – Yaycı

Qərbi Azərbaycan kəndi –  Yaycı

Bakı, 10 iyun, AZƏRTAC

Qərbi Azərbaycanın Yaycı kəndi Zəngəzur regionunda yerləşir. Yaycı kəndi keçmiş Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasının, Gorus rayonu ərazisində yalnız türklərin yaşadıqları inzibati yaşayış məntəqəsi olub. Yaycı kəndi, Vilayət mərkəzi Qafan şəhərindən 79 kilometr şimalda, dəniz səviyyəsindən 1730 metr hündürlükdə yerləşir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 1968-ci il 3 iyul tarixli fərmanı ilə Yaycı kəndinin adı dəyişdirilərək “Harjis” qoyulub. 1995-ci il noyabrın 7-də qəbul edilmiş “Ermənistan Respublikasının inzibati-ərazi bölgüsü haqqında” Qərara əsasən, mərkəzi Qafan şəhəri olmaqla, Gorus, Mehri, Qarakilsə, Kacaran, Aqarak və Dəstkert şəhərlərini əhatə edən Qərbi Zəngəzur bölgəsi bütövlükdə Sünik vilayətinin inzibati ərazisinə daxildir.

Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında AMEA-nın A.A.Bakıxanov adına Tarix və Etnologiya İnstitutunun əməkdaşı Faiq İsmayılov deyib.

O bildirib ki, Yaycı adlı kəndlər Qərbi Azərbaycanın Dərələyəz, Dərəçiçək, Sürməli, Zəngəzur, Ağcaqala eləcə də Naxçıvan Muxtar Respublikasında üç Yaycı kənd, Türkiyənin İğdır ərazisində Yaycı adlı yaşayış məntəqəsi hazırda mövcuddur. Toponim yaycı Türk tayfasının adı əsasında yaranıb. Türkiyəli alim Nihat Çətinkaya İğdırdakı Yaycı kənd adının etimologiyasına toxunaraq “İğdır tarixi” adlı əsərində yazır ki, yaz vaxtı heyvanlarla yaylağa köçən, yayılan, yaylaqçı türklərə “yaycı” deyilib. Firudin Rzayev qeyd edir ki, Yaycı sözü yay-çı kimi qəbul etsək, müasir dilimizin “hazırlayan” və ya “yay düzəltməklə məşğul olan” anlamı üzərində dayanmalıyıq. Qədim Türk şamanlarda – qamlarda irəlini görmək üçün icra olunan ayinlərdə yaydan müqəddəs bir əşya kimi istifadə olunurdu və bu işlə məşğul olanlara, yəni irəlini görənlərə, olacağı xəbər verənlərə “yaycı” deyirdilər. Elmi qaynaqlarda bir daha qeyd olunduğu kimi, Yaycılar mənşəcə oğuz tayfalarından hesab olunurlar. Onların bir qismi XII-XIII əsrlərdə Azərbaycana gəliblər. Yaycı kənd adları eyniadlı tayfa adından yarandığı üçün etnooykonimdir. Beləliklə, Yaycı haqqında birmənalı olmayan fikir formalaşıb.

F.İsmayılov qeyd edib ki, Yaycı kəndinin IX-XII əsirlərdə yarandığı təxmin edilsə də, kəndin ərazisindəki qəbirüstü abidələr, bədii daş nümunələri və memarlıq qurğuları kəndin IV-VIII əsrlərdən mövcud olduğu ehtimalını yaradır. Kəndin əzəli sakinləri yalnız türkdilli etnoslar olub. XX əsrin əvvəllərində Çar Rusiyasının təşəbbüsü ilə bu ərazidə məskunlaşdırılan ermənilər, kənddən Türk əhalinin zorla çıxarılmasına nail olublar. Ermənilər tərəfindən onların əmlakları zorla əllərindən alınıb, evləri sökülərək kəndləri xarabalığa çevrildi. Hazırda bu yaşayış evlərinin xarabalıqları, tarix və mədəniyyət abidələrinin qalıqları turistik baxımdan indiki Ermənistan Respublikasına böyük gəlir gətirir. 100 ildən çox sahibsiz qalan bu kəndin ərazisindəki tarix və mədəniyyət abidələri, yaşayış evləri, inzibati binalar öz unikallığı ilə xüsusi olaraq seçilir. Yaycı kəndinin mərkəzində alban memarlıq üslubunda inşa edilmiş, üçnefli, tavan tağlı bir bazilika yerləşir. Arxeoloji və memarlıq xüsusiyyətlərinə əsasən, bu dini tikilinin XII-XIII əsrlərdə Səlcuqlar tərəfindən kəndin sosial problemlərinin həllinə xidmət məqsədilə inşa edildiyi ehtimal olunur. Binanın plan quruluşu və memarlıq detalları bu fikri dəstəkləyir. Təəssüf ki, uzun illər baxımsız qaldığı üçün bazilika hazırda yararsız vəziyyətə düşüb.

AMEA-nın əməkdaşı qeyd edib ki, Yaycı kəndinin yerləşdiyi Bazarçay dərəsi, Tatev monastırından başlayaraq, orta əsrlərə aid körpü, ibadətgahlar, karvansara, at, qoç fiqurları və ermənilər tərəfindən etnik təmizləməyə məruz qalaraq xarabalığa çevrilən və öz xarabalığı ilə də göz oxşayan yaşayış evləri var. Yaycı kəndi ərazisində hələ tədqiq edilməmiş Azərbaycanın xeyli sayda tarix və mədəniyyət abidələri mövcuddur. Bu abidələrdən biri kəndindən iki kilometr cənub-şərqdə, Bazarçay çayının sol sahilində yerləşən türbədir. Binanın memarlıq quruluşu öz unikallığı ilə xüsusi diqqət çəkir. Abidə yerli bazalt daşlar və əhəng məhlulu ilə düzbucaqlı planda, damı tağlı, ikikameralı unikal binadır. Dəfn yeri hündür bir təpənin üstündə tikilib. Binanın Şərq tərəfi dərin uçurumla əhatələnib, Cənub divarında kiçik pəncərə var.

O deyib ki, dəfn yerinin əsas kamerasının tağla tamamlanan iki giriş qapısı var. Digər kameranın girişi Şimal tərəfə açılır. Hər kamerada bir məzar var. Hər iki məzarın daşları Oğuz-Türk elementləri ilə bəzədilib. Kameranın divarlarının alban xaçlarının klassik nümunələri ilə bəzədilməsi binaya hüznlü bir görkəm verir. Hələ tədqiq olunmadığından, bu maraqlı abidə haqqında heç bir rəsmi məlumat yoxdur. Bu dəfn yerinin kimlər tərəfindən tikildiyi, orada kimin dəfn edildiyi barədə elmə heç nə məlum deyil.

“Qərbi Azərbaycan (indiki Ermənistan) ərazilərində haqqında heç bir məlumat olmayan belə abidələrin çoxluğu ermənilərin bu sahədə manipulyasiya etmələrinə şərait yaradır. Ərazidən azərbaycanlıların tarixi izlərini silmək, əsl həqiqətləri gizləmək üçün şayiələr, rəvayətlər uydurur, bu torpaqların əzəli sakinlərinin həmin ərazilərdə yaşamalarına şübhələr yaratmağa çalışırlar. Bu dəfn yeri haqqında da erməni mənbələri belə bir yalan informasiya yayırlar ki, guya burada dəfn olunan şəxs Alaniya Kralıdır. O zaman belə bir sual yaranır, Alaniya Kralının bu qədər uzaq məsafədən Zəngəzurun gediş-gəliş üçün çətin olan ucqar bir kəndinə gətirilib dəfn edilməsinə səbəb nə olub? Bu sualın izahı erməni yalanını açıq-aşkar ifşa edir. Belə ki, Alaniyanın tarixdə məlum olan ilk adı Coracesiumdur. Eramızdan əvvəl IV əsrdə farslar tərəfindən işğal edildikdən sonra dəniz quldurları üçün sığınacağa çevrildi. Eramızdan əvvəl 139-cu ildə Selevkilər imperiyası şəhəri işğal etdi. Ancaq bundan sonra da şəhər dəniz quldurları üçün sığınacaq olmaqdan xilas ola bilmədi. Şəhər eramızdan əvvəl 65-ci ildə Roma sərkərdəsi Qney Pompei Maqnus tərəfindən Roma İmperatorluğuna birləşdirildi. Xaçlı orduları 1204-cü ildə İstanbulda Latın İmperatorluğunu qurduqdan sonra Anadoluda hakimiyyət boşluğu yarandı. Şəhər 1221-ci ildə Anadolu Səlcuqlu Sultanı Əlaəddin Keykubat tərəfindən ələ keçirildi. Sultan Əlaəddin Keykubat öz feodal ağası Kır Vartın qızı ilə evləndi, şəhəri abadlaşdıraraq qış paytaxtı elan etdi. O, şəhərin adını Alaiye qoydu. 1300-cü ildə Anadolu Səlcuqlarının parçalanmasından sonra şəhər Qaramanlılar bəyliyinin hakimiyyəti altına keçdi. Konyada yerləşən Qaramanlılar 1427-ci ildə şəhəri 5 min qızıl sikkəyə Misir Məmlük Sultanlığına satdılar. Nəhayət, Anadoluda birliyin qurulması və Osmanlı Bəyliyinin yüksəlişi ilə Alaiye 1471-ci ildə Fateh Sultan Mehmetin sərkərdələrindən Gedik Əhməd Paşa tərəfindən Osmanlı İmperatorluğuna birləşdirildi. Osmanlı İmperatorluğu dövründə Alaiye əvvəlcə 1571-ci ildə Kipr vilayətinə, 1864-cü ildə Konya vilayətinə, 1868-ci ildə Antalya sancağına və nəhayət 1871-ci ildə Antalyanın bir mahalına çevrildi. Bu səbəbdən Alaniya xəyali kralının Yaycı kəndində dəfn edilməsi yalan və iftiradan başqa bir şey deyildir. Məlum olduğu kimi, Yaycı böyük tarixi əhəmiyyətə malik qədim Azərbaycan kəndidir. Kənd Qoris-İrəvan magistral yolunun altı kilometr qərbində yerləşir. Yaycı kəndi Şərqdən, Şimaldan və Qərbdən vulkanik təpələr və dağlarla əhatə olunub. Cənubdan Bazarçay dərəsinə enən keçilməz şaquli qayalıqla əhatə edilib”, - deyə F.İsmayılov vurğulayıb.

Onun sözlərinə görə, Yaycı kəndinin yalnız azərbaycanlılardan ibarət olan sakinləri maldarlıq və əkinçiliklə məşğul olurdular. Onlar Naxçıvan, Qarabağ və digər regionların yaşayış məntəqələri ilə ticarət əlaqələri saxlayıblar və bu fəaliyyətlərini Yaycı yolunda tikilmiş karvansara vasitəsilə həyata keçiriblər. Karvansaralar Asiya, Şimali Afrika və Cənub-Şərqi Avropanı, xüsusilə də İpək Yolu ərazisini əhatə edən ticarət yolları şəbəkəsi üzrə ticarət, məlumat və insanların hərəkətini təmin edən infrastruktur idi. Çox vaxt kənd yerlərində, kənd yolları boyunca yerləşən karvansaraların şəhər variantları da tarixən Qərbi Azərbaycan ərazilərində olduğu kimi İslam dünyasının bütün şəhərlərində yayılıb və çox vaxt xanəgah, qonaq evi və başqa adlarla da adlandırılıb.

Xəbəri sosial şəbəkələrdə paylaşın

Bizi sosial şəbəkələrdə izləyin

Papua-Yeni Qvineyada 6 bal gücündə zəlzələ olub

Bakının bir sıra yollarında nəqliyyat sıxlığı yaranıb – SİYAHI

Rumıniyada 5,3 bal gücündə zəlzələ baş verib

Rubio: ABŞ Tramp və Kim Çen In arasında görüşü nəzərdən keçirir

ABŞ İrana qarşı əməliyyatda müddəti bitmiş sursatlardan istifadə edib

Kanada Ukraynaya silah tədarükü üçün əlavə vəsait ayırıb

COVID-19-a yoluxmuş şəxslərin yarıdan çoxunda beş il ərzində qoxu hissi bərpa olunmayıb - TƏDQİQAT

ABŞ Qeşm adasına zərbə endirdiyini təsdiqləyib

Rutte: NATO-nun Ukraynaya silah tədarükü üçün bir neçə milyard dolları çatışmır

Fransada bahalaşmaya və aşağı əməkhaqlarına qarşı kütləvi etiraz aksiyaları keçirilib

Lənkəranda bıçaqla ehtiyatsız davranan yeniyetmə xəsarət alıb

Marmara Universitetində Türkiyə-Azərbaycan münasibətlərinin mediada işıqlandırılması müzakirə edilib

ABŞ yeni termonüvə bombası hazırlamağı planlaşdırır

UEFA Millətlər Liqası: Danimarka Norveçə, Uels isə Portuqaliyaya məğlub olub

İsveç Ukraynaya hərbi yardımı artırır

Əziz Ələkbərli: Gülarə Əliyevanın zəngin musiqi irsinin yaşadılması mühüm əhəmiyyət daşıyır

Ukrayna “Ramştayn” formatında keçirilən konfransın nəticələrini dəyərləndirib

Rutte: NATO ölkələri Ukraynaya silah alınması üçün ABŞ-yə 10 milyard dollardan çox vəsait ödəyib

Aktoti Raimkulova: Gülarə Əliyevanın yaradıcılığı bütövlükdə Türk dünyasının mədəni sərvəti və irsidir

Salyanda piyadanın ölümü ilə nəticələnən yol qəzası olub VİDEO

Salyanda piyadanın ölümü ilə nəticələnən yol qəzası olub VİDEO

Azərbaycanın Kudo üzrə yeganə dünya çempionu ikinci dəfə Avropa çempionu olub

Tanınmış bəstəkar Gülarə Əliyevanın xatirəsi anılıb VİDEO

Tanınmış bəstəkar Gülarə Əliyevanın xatirəsi anılıb VİDEO

Rusiyada An-12 təyyarəsinin qəzaya uğraması nəticəsində 17 nəfər həlak olub YENİLƏNİB

Qazaxın kəndlərində təsərrüfat sahiblərinin və fermerlərin müraciətləri dinlənilib

MDB ölkələri terror təhlükələrinə qarşı birgə mübarizə sahəsində əhəmiyyətli təcrübə toplayıblar

Alim: Süni intellekt tarixçini əvəz etməyəcək, amma keçmişin öyrənilməsinə yanaşmanı dəyişəcək

Azərbaycan və ABŞ arasında aqrar sahədə əməkdaşlığın genişləndirilməsi müzakirə edilib

Mobil telefon uşaq üçün bir növ “təsəlli örtüyü”nə çevrilib - Neyropsixiatr Teo Kompernollenin ŞƏRHİ

Qazaxda V İdman Festivalına start verilib

Göyçayda aqrar təsərrüfatlara növbəti baxış keçirilib

Özbək xoreoqraf: Azərbaycan rəqsi ilə ən yaxın oxşarlıqlar Fərqanə məktəbində müşahidə olunur

2027-ci ilin dövlət büdcəsi layihəsi Milli Məclisdə birinci oxunuşda qəbul edilib - YENİLƏNİB VİDEO

2027-ci ilin dövlət büdcəsi layihəsi Milli Məclisdə birinci oxunuşda qəbul edilib - YENİLƏNİB VİDEO

“Nvidia”nın maliyyə hesabatından sonra bazar dəyərində 335 milyard dollarlıq dəyişiklik gözlənilir

Muxtar Babayev: Azərbaycan üçün su təhlükəsizliyi strateji milli prioritetdir

Ankara Dövlət Konservatoriyasında “Nizami” simfoniyası təqdim ediləcək

COP31: Azərbaycan pavilyonunda “Xəzər dənizi üzrə yüksəksəviyyəli tədbir” keçirilib

Yoxlama oyunu: Azərbaycan millisi Omana ikinci dəfə qalib gəlib

Milli Dirçəliş Günü münasibətilə Azərbaycan Ordusunda silsilə tədbirlər keçirilib

Futbol formasından əlfəcinədək... “Zumerlər” nəyi kolleksiya etməyi sevirlər? –  SORĞU

COP31-də ziyarətçilər 1926-cı və 2100-cü illərin iqlim şəraitini təcrübədən keçirirlər

Türk ekspert: 17 noyabr xalqın öz müqəddəratına sahib çıxmaq iradəsinin tarixə yazıldığı gündür

“Mançester Yunayted” almaniyalı futbolçunu transfer etmək istəyir

Asan yol, yoxsa sağlamlıq riski? VİDEO

Asan yol, yoxsa sağlamlıq riski? VİDEO

COP31 çərçivəsində “Antalya Okeanlar və Dənizlər Razılaşması” əldə olunub

Azərbaycanın yaşıl enerji potensialı Avropa ilə əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün yeni imkanlar yaradır - ŞƏRH

“Sıfır Atık’” Fondunun sədri: Azərbaycan və Türkiyə COP31-də ortaq ekoloji təşəbbüslərlə çıxış edir

İşəgötürənlərin gender bərabərliyinin təmin olunmasında rolu müzakirə edilib

Nyu-Yorkda Azərbaycanın Zəfər Gününə həsr olunan şahmat turniri

Britaniya İordan çayının qərb sahilində tikinti işlərində iştirak edən İsrail şirkətlərinə sanksiya tətbiq edib

Bakıdakı şadlıq saraylarında monitorinq: 47 obyektdən 41-də nöqsanlar aşkarlanıb

Bakı İqlim Fəaliyyəti Həftəsi qlobal İqlim Həftələri əməkdaşlığına qoşulub

Azərbaycan Aİ-nin Brüsseldə keçirilən nazirlər toplantısında təmsil olunub

Almaniyanın xarici işlər naziri Bakıda Şəhidlər xiyabanını ziyarət edib

Azərbaycanda inklüziv təhsilə dəstək məqsədli layihə uğurla tamamlanıb

Birgə Bəyannamə Azərbaycan-Böyük Britaniya münasibətlərində yeni mərhələnin əsasını qoyur ŞƏRH

Şərq intibah poeziyasının Xaqanı - elmi-praktik konfrans

Qubada Şimal-şərqi Azərbaycanda erkən şəhər mədəniyyəti mövzusu müzakirə olunacaq

Azərbaycanlı və almaniyalı tədqiqatçılar plastik çirklənmənin həlli yollarını araşdırıblar

“Azərpoçt”un adından istifadə edilməklə yeni fişinq kampaniyası həyata keçirilir - XƏBƏRDARLIQ

® “Bakcell” gənclər üçün növbəti süni intellekt hakatonunu keçirib

Rusiyanın “Timeweb” hostinq provayderində genişmiqyaslı nasazlıq baş verib

Azərbaycan Ordusunun Baş Qərargah rəisi gürcüstanlı həmkarı ilə görüşüb

Siyasi şərhçi: Azərbaycanın enerji və nəqliyyat sahəsindəki mövqeyi Avropa üçün strateji əhəmiyyət daşıyır

Narkotik asılılığı ilə mübarizədə ailənin rolu: İsmayıllıda valideynlərlə görüş təşkil olunub

Ukrayna Müdafiə Qüvvələri “Qazprom”un neft emalı zavodunu vurub

Bu il 310 mindən çox mülkiyyət hüququnun dövlət qeydiyyatı aparılıb

Mərkəzi Bankın nümayəndələri İsveçrə Milli Bankındakı effektiv iş mexanizmlərini nəzərdən keçiriblər

Zelenski: Krım körpüsü əməliyyatın yeddinci mərhələsində vurulub

İraq Türkiyəyə köhnə boru kəməri ilə neft nəqlini bərpa edib

Prezident İlham Əliyev Gürcüstanın Baş nazirinin müavinini qəbul edib VİDEO

Prezident İlham Əliyev Almaniyanın xarici işlər nazirinin başçılıq etdiyi nümayəndə heyətini qəbul edib VİDEO

Dövlət rüsumlarının tətbiqi ilə bağlı qanunvericilikdə islahat: On doqquz sənədə dəyişiklik edilir

Beyin mərkəzləri Orta Dəhliz və Lapis Lazuli marşrutunun uzlaşdırılmasını müzakirə ediblər

“Azərpoçt” ötən il 90 milyondan çox maliyyə əməliyyatı həyata keçirib

"Startap” şəhadətnaməsi almış KOB subyektlərinin sayı 300-ü ötüb

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

Rusiya yanacaq təminatının sabitliyi üçün neft emalı zavodlarında təmiri sürətləndirir

“Azərpoçt”un fəaliyyətində süni intellekt və avtomatlaşdırmanın tətbiqi imkanları genişlənir

Poçt şəbəkələri Azərbaycan sahibkarlarının xarici bazarlara çıxışını asanlaşdıra bilər

Alimlər xroniki iltihabın yaranma mexanizmini araşdırmaq üçün yeni alət hazırlayıblar

“İxrac rəsmiləşdirilmə xərclərinə görə kompensasiya dəstəyinin şamil olunacağı qeyri-neft-qaz mallarının və onların ixrac edildiyi ölkələrin (ölkə qruplarının) Siyahısı”nın, “Bir ixrac gömrük bəyannaməsi üzrə ixrac rəsmiləşdirilmə xərclərinə görə kompensasiya dəstəyi məbləğinin Yuxarı Həddi”nin və “İxrac rəsmiləşdirilmə xərclərinə görə kompensasiya dəstəyinin ödənilməsi ilə bağlı müraciət edilməsi və həmin müraciətlərə baxılması Qaydası”nın təsdiq edilməsi haqqında
Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyinin Kollegiyasının QƏRARI

UNEC süni intellekt üzrə regional mərkəzə çevrilməyi hədəfləyir

“İxrac daşıma dəstəyinin şamil olunacağı qeyri-neft-qaz mallarının və onların ixrac olunduğu ölkələrin (ölkə qruplarının) Siyahısı”nın, “İxrac və daxili daşıma dəstəyi məbləğlərinin ödənilməsi ilə bağlı müraciət edilməsi və həmin müraciətlərə baxılması Qaydası”nın və “Müxtəlif nəqliyyat növləri ilə (multimodal) daşımalar zamanı ixrac daşıma dəstəyi məbləğinin hesablanması Qaydası”nın təsdiq edilməsi haqqında
Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyinin Kollegiyasının QƏRARI

AQTA əməkdaşları üçün ətraf mühit və insan hüquqları ilə bağlı təlim təşkil olunub

Aqrar Sığorta Fondu mütəxəssisləri əməkdaşlığa dəvət edir – Bölgələrdə təlimlər başlayır

Əfqanıstan rəsmisi: Azərbaycanla əlaqələrin möhkəmləndirilməsi regional əməkdaşlıq üçün yeni imkanlar yaradır

Tanınmış Formula 1 pilotu yenidən “Dakar” rallisində mübarizə aparacaq

Litva Hərbi Akademiyasının nümayəndə heyəti Azərbaycana səfər edib

“QS Dayanıqlılıq Reytinqi 2027”: UNEC liderdir

Tarixçi-alim: Azadlıq meydanında yüksələn üçrəngli bayraq milli dirçəlişimizin rəmzinə çevrilib

Əmək qanunvericiliyi müasir əmək bazarının reallıqlarına uyğunlaşdırılır

Anar Məcidov: Beynəlxalq poçt əməkdaşlığının dəyəri vətəndaş və biznes üçün yaratdığı real fayda ilə ölçülür – MÜSAHİBƏ

QUAD ölkələri liderlərinin Manilada görüşü keçirilir

Xalqın dirçəlişi onun öz gücünə inanması ilə başlayır - ŞƏRH

Azərbaycan məktəbliləri piko-peyk hazırlayacaqlar

“İpək Yolu Sığorta”nın lisenziyasının qüvvəsi məhdudlaşdırılıb

Azərbaycanın müdafiə naziri Gürcüstanın nümayəndə heyəti ilə görüşüb

Deputat: Milli Dirçəliş Günü xalqımızın azadlıq iradəsinin təcəssümüdür ŞƏRH

“Reuters”: Kennedi ABŞ-də qızılcanın nəzarətsiz yayılmasına yol verib

Gələn il üçün yaşayış minimumu ölkə üzrə 314 manat olacaq  VİDEO

Gələn il üçün yaşayış minimumu ölkə üzrə 314 manat olacaq  VİDEO