Bakı, 30 avqust, AZƏRTAC

“Ekoleks” Ekoloji Hüquq Mərkəzi Azərbaycan Respublikası Prezidentinin yanında Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Şurasının maliyyə yardımı ilə “Meşələrin mühafizəsi üzrə ictimai səylərin artırılması” layihəsi çərçivəsində meşələrin bərpası və mühafizəsi məqsədilə bir qrup jurnalistin Qəbələ rayonuna infoturunu təşkil edib.

AZƏRTAC xəbər verir ki, infoturun keçirilməsində məqsəd meşələrin bərpası, istifadəsi və mühafizəsi sahəsində vəziyyəti müşahidə etmək, Qəbələ meşə bərpası və mühafizəsi müəssisəsinin fəaliyyəti ilə tanış olmaq, meşələrin bərpası işlərini görmək, meşələrin mühafizəsi sahəsində görülən işlər və ölkənin ən böyük turist bölgələrindən olan Qəbələdə meşə mühafizəsi və meşələrdən davamlı istifadənin əlaqələndirilməsi təcrübəsini görmək idi.

İnfoturda Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin Meşələrin inkişafı departamentinin əməkdaşı Cavid Qara, Qəbələ meşə bərpası və mühafizəsi müəssisəsinin meşəbəyisi Arzu Qocayev və ətraf mühit sahəsində ekspert Samir İsayev layihə çərçivəsində jurnalistləri maraqlandıran suallara cavablar veriblər.

İnfotur zamanı məlumat verilib ki, meşə fondundan oduncaq tədarükü, ikinci dərəcəli meşə ehtiyatları tədarükü (kötük, lif, qabıq və başqaları), meşədən əlavə istifadə (ot çalımı, pətəklərin və arıxanaların yerləşdirilməsi, yabanı meyvə, göbələk, giləmeyvə, gərzəkli və digər məhsullar, palıd qozası, dərman bitkiləri, texniki xammal, mamır, meşə döşənəyi, tökülmüş yarpaq, qarğı, qamış, gil və digərlərinin tədarükü və yığılması, müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən təsdiq edilmiş siyahı ilə müəyyənləşdirilən başqa əlavə istifadə), elmi-tədqiqat məqsədləri, mədəni-sağlamlaşdırma, turizm və idman məqsədləri və ovçuluq təsərrüfatı məqsədləri üçün istifadə edilir.

Meşələrin bərpasında əsas istiqamətlər

Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin bitkilərin bərpası və qorunmasının təşkili sektorunun baş məsləhətçisi Cavid Qaranın dediyinə görə, meşələrin bərpası təbii və əkin üsulları ilə aparılır. Ölkə Prezidentinin göstərişindən sonra son vaxtlar yeni yaşıllıq zolaqları aqromeşə, yəni meyvə bağlarının salınması istiqamətində gedir. Regionun yerli xüsusiyyətlərdən asılı olaraq qoz, fındıq, püstə, alma, armud, şabalıd, badam ağaclarının əkilməsinə daha çox üstünlük verilir. Təbii bərpa prosesinə kömək üçün bəzi ərazilərdə meşə zonalarına hasarlar çəkilir, kənd sakinləri və yeli camaatla maarifləndirici söhbətlər aparılır. Meşəyə mal-qaranın daxil olması pöhrələrin məhv olmasına səbəb olur, təbii bərpa prosesini ciddi şəkildə ləngidir. Ağaclar böyüyəndən sonra mal-qaranın meşələrə daxil olmasının o qədər də ziyanı olmur. Ona görə də cavan meşələr böyüyüb qol-qanad atana qədər onu ətraf təsirlərdən qorumaq mühüm məsələlərdən biridir.

Aqromeşələr - yeni meşəçilik sahəsidir

Yeni meşə zolaqlarının salınması barədə danışan Qəbələ meşə bərpası və mühafizəsi müəssisəsinin meşəbəyisi Arzu Qocayev qeyd edib ki, hər regionda aqromeşə salınması sahəsində əkin planı müəyyənləşib və indi həmin plan üzrə işlər gedir. Dağlıq ərazilərdə, konkret olaraq, Qəbələdə alma, armud, qoz, fındıq və şabalıd daha yaxşı bitdiyinə görə həmin ağaclar daha çox əkilir.

Yeni aqromeşələr 6X6, 8X8, 8X12, 12X12, eləcə də 5X3, 5X4 sxemləri üzrə salınır. Məsələn, 1 hektar sahəyə 425 ədəd alma, 156 ədəd qoz, fındıq və şabalıd ağacları əkilir.

Meşəbəyi əvvəlki illəri xatırlayaraq deyib: “Azərmeşə” İstehsalat Birliyi dövründə meşələrdə yetişən göy qoz, gəndalaş, cır alma, alça və digər meyvələr yığılaraq müqavilə əsasında zavodlara satılır, əldə edilən vəsait isə meşə təsərrüfatı müəssisəsinin hesabına köçürülürdü.

Hazırda meşələrdə çoxlu dərman bitkiləri var. Alıcı tapmaq mümkün olsa, onların satılması yolu ilə də gəlir əldə etmək olar. Meşə ətrafında olan kəndlərin sakinləri zoğal, böyürtkən, yemişan, qarağat, itburnu, əzgil, moruq və digər bitkilərdən mürəbbə, tutma, şirə və müxtəlif məhsullar istehsal edən qazanc əldə edirlər. Əhali, xüsusilə gənclər arasında təbliğat aparmaqla meşə təsərrüfatını qorumaq hesabına davamlı şəkildə istifadə etmək olar”.

Meşələrin bərpasında yeni mərhələ başlanılıb

“Ekoleks” Ekoloji Hüquq Mərkəzi ictimai birliyinin eksperti Samir İsayev deyib ki, hüquq mərkəzi yerli icra hakimiyyəti ilə məsləhətləşərək bir neçə il əvvəl Qubada Qonaqkənd zonasında torpaq sürüşmələrinin qarşısını almaq üçün 10 min qoz tingi əkilməsi təşəbbüsü ilə çıxış edib. Qoz ağacının seçilməsi heç də təsadüfi deyil, çünki onun məhsulunu əldə etmək üçün yerli sakinlər hələm-hələm ona balta çalmırlar. Bizim layihəmizin ardınca yeli sakinlər həmin ərazidə yeni qoz tinglərinin əkilməsi üçün Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinə müraciət edib və nazirlik təmənnasız olaraq onlara verdiyi 7-8 min tingin hesabına qoz meşələri salınıb. Yəqin ki, bir-iki ilə həmin ağaclar böyüyərək əməlli-başlı meşəyə çevriləcəkdir.

Ekspertin dediyinə görə, ən əhəmiyyətlisi odur ki, meşələrin bərpası sahəsində yeni bir mərhələ başlanılıb. Doğrudur, əvvəllər də bu sahədə işlər görülürdü, amma son 10-15 ildəki kimi vüsət almamışdı. Elə həmin tədbirlər nəticəsində ölkəmizdəki mövcud meşə ehtiyatları 11 faizdən artaraq daha böyük rəqəmlə ifadə olunacaqdır.

Təəssüf ki, bəzən meşəyə yalnız odun-ocaq və istirahət mənbəyi kimi baxırlar. Halbuki meşə sənaye məqsədləri üçün istifadə olunan böyük ehtiyatlara malikdir, həyat və yaşayış mənbəyidir.

Eroziyadan qorunmaq üçün tədbirlər görülür

Mütəxəssislər məlumat veriblər ki, son illər ölkəmizdə 86 min hektarda yeni meşə sahələri salınıb. Həmin proses ildən-ilə daha da genişləndirilir. Süni meşələr salınması istiqamətində də kifayət qədər uğurlu işlər görülüb. Bakı ətrafında və paytaxta gələn yolların kənarında əkilən zeytun, iydə, püstə və badam ağacları əkilir. Hətta gələcəkdə həmin ərazilərin hansısa sahibkarın mülkiyyətinə keçəcəyi təqdirdə də meşələrin taleyi narahatlıq doğurmur. Əsas odur ki, meşələr var, ağaclar boy-boya verib, yaşıllıq göz oxşayır...

Son illər sel və daşqınların törətdiyi fəlakətlər barədə danışan meşə mütəxəssislərinin rəyinə görə, Qəbələ rayonunda demək olar ki, eroziyaya uğrayan torpaq sahələri qalmayıb və onların hamısının yerində yeni meşələr salınıb. Eroziyanın əsas səbəblərindən birinin onun içindən keçən yaylaq yolları və cığırların olduğunu söyləyən Cavid Qara həmin yolla gedən sürülərin dırnaqları ilə torpağın oyularaq boşaldığını, yağışlar nəticəsində isə həmin torpağın yuyularaq selin gücünə güc qatdığını vurğulayıb. Onun dediyinə görə, adətən selin gücünün 70-80 faizi palçıq və daş kütləsindən, qalanı isə sudan ibarət olur. Daşqınlar zamanı onun vurub yıxdığı ağaclar da selin gücünü artırır və belə olanda meşələr yaylaqdan gələn həmin dağıdıcı kütlənin qabağında tab gətirə bilmir. Ona görə də meşə nə qədər sıx olarsa, ağac kökləri nə qədər dərinə işləyərsə, onun müqaviməti də o qədər güclü və davamlı olar.

Baş məsləhətçinin dediyinə görə, meşələrin eroziyadan qorunmasının başqa bir yolu da köçəri maldarlığın tədricən azaldılmasıdır. Yaylaqların qorunması sahəsində Şahdağ milli parkının yaradılması da nazirliyin son illər həyata keçirdiyi uğurlu tədbirlərdən biri kimi qiymətləndirilib.

Çay yataqlarında mühafizə tədbirlərinin gücləndirilməsi nəticəsində rayonun Vəndam, Dəmiraparan, Həmzəlli, Bum və Qaraçay çay yataqlarının yamaclarında meşələrin təbii bərpası baş verib və sel təhlükəsi azalıb.

İnfotur zamanı Qəbələ meşə bərpası və mühafizəsi müəssisəsinin tinglik təsərrüfatına və yeni salınan fındıq bağlarına da baxış keçirilib.