Bakı, 2 fevral, Abdulla Suvar, AZƏRTAC

Elə istedadlı, bacarıqlı gənclərimiz var ki, onların sorağı ölkəmizin hüdudlarını aşaraq çox-çox uzaqlardan gəlir. Onlar təkcə özlərini deyil, həm də mənsub olduqları məmləkəti yaxın-uzaq ölkələrdə şərəf və ləyaqətlə təmsil edir. Həmsöhbətim, beynəlxalq müsabiqələr laureatı, Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının dirijoru, Üzeyir Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasının dosenti, Prezident mükafatçısı Əyyub Quliyev də belə gənclərdəndir. Azərbaycan dirijorluq sənətinin inkişafına yeni töhfələr verən Əyyub Quliyev 2 fevral - Gənclər günündə AZƏRTAC-ın suallarını cavablandırıb.

-İlk olaraq səhnəni, görkəmli tarzən, Azərbaycanın Xalq Artisti, atanız Ramiz Quliyevlə bölüşdünüz, sonra sənət yolunuz tamamilə dəyişdi. Gənc ifaçının dirijorluğu hansı zərurətdən yarandı?

-Bu dəyişiklik uşaq yaşlarımdan orkestr anlayışına, orkestr kollektivinə olan böyük marağımın nəticəsi idi. Simfonik orkestrlərdəki hər bir alətin tarixi, quruluşu, imkanları barədə geniş bilgiyə sahib olmağa çalışırdım. Şahmat fiqurlarını düzür və onu orkestr kimi təsəvvür edirdim. Bu 10-11 yaşlarımda baş verib. Həmin illərdə atam da xarici səfərlərdən müxtəlif orkestrlərin disk və audio yazılarını gətirərdi. Elə bil atam marağımı görür və bu istiqamətdə məni hazırlayırdı. O vaxtlar Bakıda belə şeylərə rast gəlmək çətin idi. Canlı orkestr çıxışlarına qulaq asa-asa təsəvvürümdə onlara dirijorluq edirdim. Sadaladıqlarım deməyə əsas verir ki, bu yolu seçməyim heç də təsadüfi olmayıb. Seçimim ətrafımdakılar tərəfindən də müsbət qarşılanıb. Açığını deməliyəm ki, tar ifaçılığını Ramiz Quliyevdən mənimsəyib bu istiqamətdə təhsilimi davam etdirsəm də, sonradan dirijorluğa olan həvəsim yolumu bütövlükdə dəyişdi. Böyük həvəsim nəticəsində Ü.Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasının dirijorluq fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirdim.

-Sorağınız tez-tez beynəlxalq festivallardan gəlir, siz təşəbbüs göstərirsiniz, yoxsa...

-Sözsüz ki, bu işdə dəvətçi tərəfin istəyi həlledici olur. Bu məsələlərdə iştirak etdiyimiz müsabiqələr, festivallar böyük önəm daşıyır. Ona görə ki, bu müsabiqələrə görkəmli sənətkarlar gəlir, baxır, bəyənir sonra da dəvət edirlər. Bir növ onların verdiyi dəyər bizim nüfuzlu festivallarda iştirakımıza zəmin yaradır. Beynəlxalq səviyyəli müsabiqələrdə yer tutmaq, qalib gəlmək dirijor üçün vacib göstəricidir. Müsabiqələrdən sonra dəvətlər olur, müqavilələr bağlanır. Bu həm də yeni uğurlar üçün başlanğıc rolunu oynayır. Konsertlər bir-birini əvəz edir, yeni əlaqələrin əsası qoyulur. Dirijor kimi səhnəni bölüşdüyüm kollektivlərdə qazandığım uğurlar nəinki özümə, bütövlükdə Azərbaycan dirijorluq sənətinə göstərilən sonsuz sevginin təzahürüdür.

-Sergey Raxmaninovun 140 illik yubileyinə həsr olunmuş beynəlxalq musiqi festivalında iştirak edən ilk azərbaycanlı dirijor kimi hansı hissləri keçirdiniz?

-Sergey Raxmaninov nəinki Rusiyada, bütün dünyada əfsanəyə çevrilmiş pianoçu və bəstəkar kimi qəbul olunur. Belə bir nüfuzlu layihədə iştirak etmək olduqca qürurverici idi. Bu iştirak təsadüfi deyildi. Belə ki, mən 2009-cu ildən Vasili Safonov adına Rusiya Akademik Dövlət Filarmoniyasının orkestri ilə əməkdaşlıq edirəm. Bu çox böyük tarixi olan kollektivdir. Bu filarmoniyanın 125 yaşı var. Rusiyanın elə bir görkəmli solisti, musiqiçisi tapmazsan ki, həmin orkestrlə səhnəni bölüşməsin. Tale elə gətirib ki, 2013-cü ildə Vasili Safonov adına Rusiya Akademik Dövlət Filarmoniyasının baş dirijoru təyin olunmuşam. Sevinirəm ki, görülən işlər öz bəhrəsini verdi və mən belə nüfuzlu beynəlxalq festivalda ölkəmizin adını bütün konsertlərin afişasında böyük hərflərlə yazdıra bildim. Bu, həm də baş dirijor kimi mənə festivalın proqramına Azərbaycan bəstəkarlıq məktəbinin görkəmli nümayəndələrinin əsərlərini daxil etmək imkan yaratdı.

-Bilirsiniz ki, Azərbaycan dirijorluq məktəbinin sayılıb-seçilən nümayəndələri var. Hərdən sizə elə gəlmirmi ki, maestro Niyazidən sonra bu yola çıxmaq və özünü təsdiqləmək heç də asan olmayacaq?

-Maestro Niyazi hamı üçün bir etalondur. Onun qoyub getdiyi mirası yaşatmaq bu sənətdə yenilik etməkdən qat-qat çətindir. Bu gün də onun qoyduğu irsdən bəhrələnirik, Niyazi olduqca böyük bir məktəbdir. Onun gördüyü işlər Azərbaycan musiqi tarixinə qızıl hərflərlə yazılıb. Biz onun qoyduğu yolu davam etdirməklə yanaşı, yeni çalarlarla zənginləşdirməyə çalışırıq. Düşünürəm ki, bu istiqamətdə axtarışlarımız öz bəhrəsini verir. Maestro sağ olsaydı sevinərdi ki, onun qoyduğu irs nəinki yaşadılır, həm də gənc dirijorlar tərəfindən şərəf və ləyaqətlə davam etdirilir.

-Tez-tez səfərlərdə olur, müxtəlif ölkələrdə dirijor kimi səhnəyə çıxırsınız. İş baxımından, peşəkarlıq nöqteyi-nəzərdən Azərbaycan musiqi kollektivlərinin səhnəni bölüşdüyünüz digər orkestrlərdən fərqini hiss edirsinizmi?

-Bütün kollektivlər biri-birindən ənənəsi, keçdiyi inkişaf yolu və tarixi ilə fərqlənir. Tanınmış kollektivlərlə işləmək insana yeniliklə yanaşı, bilik və təcrübə də qazandırır. Gənc olmağıma baxmayaraq, bir sıra məşhur kollektivlərlə çalışmışam. Təcrübəm deməyə əsas verir ki, Azərbaycan musiqi kollektivləri heç də dünyanın ən nüfuzlu orkestrlərindən geri qalmır. Bizim musiqi kollektivlərində çox təcrübəli ifaçılar cəmlənib. Bunu işlədiyim Akademik Opera və Balet Teatrının simfonik orkestrinə, həm də ölkəmizdəki digər orkestrinə aid etmək olar. Ölkənin mentaliteti, qaydaları, insanların davranışı, həyata baxışı da orkestrin formalaşmasına təsir edən amillərdir. İnsanların xarakterindəki soyuqqanlılıq, çılğınlıq, emosionallıq musiqi əsərləri kimi orkestrdə də özünü göstərir. Bizim musiqi orkestrləri özünü bütövlükdə prosesə həsr edir, musiqiçilərimiz emosionaldır. İstiqanlılıq musiqi kollektivlərimizdə hiss olunur. Bizdə dirijorla musiqiçi arasında səmimi münasibət var, onlar bir ailə kimi formalaşıb.

-Dirijorlara həm də orkestrin pultuna sahib adam kimi baxırlar. Doğurdanmı belədir, yoxsa müasir dünyada dirijorsuz da keçinmək olar.

-Dirijor musiqi kollektivinin rəhbəri, böyük məsuliyyətin daşıyıcısıdır. İndiki zamanda dirijorsuz keçinmək çətindir. Dirijor yaxşı musiqiçi olmaqla yanaşı, həm də yaxşı psixoloq olmalıdır, insanlarla əlaqə qurmağı bacarmalıdır. Əgər sən baş dirijorsansa musiqidən kənar işlərə də cavabdehsən. Orkestrin texniki problemləri, maddi-texniki bazasının gücləndirilməsi, qastrolların təşkilindən tutmuş ən xırda detallara qədər bütün məsuliyyət sənin üzərinə düşür. Hər dirijor bu işlərin öhdəsindən gələ bilmir. Düzdür, kiçik heyətli elə orkestrlər var ki, onlarda dirijora ehtiyac yoxdur. Bu, əsasən kamera orkestrlərinə aiddir ki, onlar mürəkkəb əsərləri ifa etmir. Əgər böyük simfonik orkestr nəzərdə tutulursa inanmıram ki, Çaykovskinin, Bramsın, Betxovenin əsərlərini dirijorsuz ifa etmək mümkün olsun. Bu musiqi əsərlərində o qədər böyük texniki, psixoloji, dramaturji məsələlər ortaya qoyulur ki, onları dirijorsuz həll etmək çox çətindir. Dirijor orkestrin nəyinki rəhbəri, həm də mayakıdır. Ona görə də yaxşı dirijordan çox şey asılıdır.

-Qarşıdakı planlarınız?

-Fransada böyük bir konsert proqramı nəzərdə tutulur. Konsertdə Fransa Dövlət Simfonik Orkestri iştirak edəcək. Bu konsertdə Üzeyir Hacıbəyli, Qara Qarayev, Fikrət Əmirov, Vasif Adıgözəlovun, eyni zamanda Fransada yaşayan, lakin Azərbaycana həsr edilmiş musiqi əsərləri yazan bəstəkarların əsərlərinə müraciət olunacaq. Azərbaycanın Fransadakı səfirliyinin dəstəyi ilə reallaşacaq musiqi proqramında mənimlə bərabər, Xalq Artist Ramiz Quliyev, skripkaçı Səbinə Rakçeyeva və digər ifaçılarımız iştirak edəcək. Yaxın zamanlarda Opera və Balet Teatrında Qara Qarayevin xüsusi olaraq xoreoqrafiya üçün işlənmiş simfonik əsərlərinə, həmçinin dünya klassiklərinin əsərlərinə müraciət olunacaq. Eyni zamanda, Belarus, Slovakiya və Almaniyanın müxtəlif kollektivləri ilə musiqi proqramları hazırlayırıq. Bu proqramların icrası zamanı əsas üstünlük Azərbaycan bəstəkarlarının əsərlərinə veriləcək. Sevinirəm ki, əməkdaşlıq etdiyimiz musiqi kollektivləri Azərbaycan bəstəkarlarının əsərlərinə yüksək dəyər verir. Bu da bizi olduqca sevindirir.

-Maraqlı müsahibəyə görə çox sağ olun.