Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi

Aİ-nin üç problemi: təşkilatın riskləri artır

Aİ-nin üç problemi: təşkilatın riskləri artır

Avropa İttifaqının öz potensialına və qlobal geosiyasi proseslərdə oynadığı rola görə çox böyük güc olduğu etiraf edilir. Bu təşkilata üzv olanlar sırasında dünyanın ən yüksək inkişaf etmiş dövlətləri də vardır. “Böyük yeddilik” qrupu ölkələrinin dördü Aİ-yə daxildir. Ekspertlər daim bu təşkilatla bağlı siyasi, ideoloji və geoiqtisadi məsələlərə həssaslıq göstərirlər. Son zamanlar bu ehtiyac Aİ-nin hazırkı durumu və gələcəyi ilə əlaqədar müxtəlif ekspert rəylərinin sayının artması fonunda daha maraqlı görünməkdədir. Doğrudan da, Aİ hansı çətinliklərlə üz-üzədir və onlar bütövlükdə təşkilatı nə kimi hala gətirə bilər? Avropa İttifaqı daxili və xarici mühitdən qaynaqlanan ziddiyyətli məqamlara necə reaksiya verir? Bu kimi suallara cavab tapmaq üçün təşkilatla bağlı bir sıra vacib ziddiyyətli özəlliklər üzərində geniş dayanaq.

Miqrasiya, sağçı qüvvələr və supergüclər: Aİ-nin “Bermud üçbucağı”

Siyasi liderlər tamamilə haqlı olaraq xeyli müddətdir ki, Avropa İttifaqının yeniləşmə zərurətini vurğulayırlar. Təşkilatın yüksək səviyyəli rəsmi şəxsləri dəfələrlə bu barədə açıq və konkret fikir bildiriblər. Mütəxəssislərin də məsələyə münasibətində ortaq mövqe müşahidə edilir: onlar Aİ-nin, əslində, müxtəlif sahələrdə ziddiyyətlər içində olduğunu əsas tutaraq, dəyişməsi ehtiyacını qeyd edirlər.

Bu təşkilat dünyanın ən güclülərindən hesab edilir. Almaniya, Fransa, İtaliya kimi böyük inkişaf potensialına malik olan dövlətlər Aİ-yə daxildir. Bütövlükdə 28 ölkəni birləşdirən Avropa İttifaqı indiki mərhələdə də böyük güc hesab olunur. Almaniya və Fransa çox güclü iqtisadiyyata malik dövlətlərdir. Ancaq bu məqam başqa faktorları nəzərə almamağa əsas vermir. Mütəxəssislər müasir dövrün çağırışları fonunda təşkilatın daxilində yaranmış vəziyyəti və xarici siyasətdə müşahidə edilən bir sıra ziddiyyətləri arxa plana atmağı məsləhət bilmirlər.

Bu xüsusda bir çox faktorlar mövcuddur ki, Aİ-nin daxili və xarici siyasətinə yenidən baxılması ehtiyacını gündəmə gətirir. Onların sırasında ilk olaraq təşkilata üzv dövlətlərin miqrant probleminə olan münasibəti vurğulanır. Analitiklər bu məqamı hətta ön sıraya belə çıxarırlar (bax, məs., Воробьёва Л.М., Савушкина С.В. Евросоюз на перекрёстке внутренних и внешних вызовов / “Проблемы национальной стратегии” № 5 (50), 2018).

Rusiya Strateji Araşdırmalar İnstitutunun ekspertləri tərəfindən hazırlanmış əhatəli məruzədə müəlliflər vurğulayırlar ki, Avropa məmurlarının birlik haqqında “andiçmələrindən başqa Aİ-nin aydın planı yoxdur” (bax: əvvəlki mənbəyə). Və bu, təşkilatın immiqrasiya böhranının səbəb və nəticələrini müəyyənləşdirib dəf etmək iqtidarında olmamasında, sağ populist hərəkatı dayandıra bilməməsində, ABŞ və Çinlə qarşılıqlı münasibətlərdə öz maraqlarını qoruya bilməməsində daha qabarıq şəkildə özünü büruzə verir (bax: əvvəlki mənbəyə).

Həqiqətən, digər ekspertlər də məhz bu məqamları Aİ-nin indiki mərhələdə qarşısında dayanan başlıca maneələr hesab edirlər. Onlardan biri sırf daxili siyasi mühitlə bağlıdır. Miqrasiya problemi, ABŞ və Çinlə münasibətlər isə xarici siyasi kurs, beynəlxalq münasibətlərdə hüquqi çərçivəyə əməl etmə kimi vacib məqamları əhatə edir. Belə çıxır ki, yuxarıda vurğulanan üç sfera faktiki olaraq Aİ-nin hazırkı siyasi və funksional özəlliklərini çox yaxşı ifadə edir. Onların hər biri üzərində geniş dayanmaq gərəkdir.

Öncə, Aİ üzvləri miqrasiya məsələsini elə də ciddi qəbul etmədilər. Hətta 2015-ci ildə bu məsələni asanlıqla həll etmək barədə fikir də bildirildi. Sonra 100 minlərlə insan Avropaya axışanda problemin bütün ciddiyyəti aydın oldu. Eyni zamanda, ən düşündürücüsü o idi ki, özünü demokratiyanın və insan haqlarının beşiyi sayan Qərb siyasi və hüquqi həll yolunu tapa bilmədiyinin fərqinə vardı.

Bunun ən bariz təzahürü İttifaqa daxil olan dövlətlərin bir-birindən radikal dərəcədə fərqlənən yanaşması idi. Macarıstan, İtaliya, Avstriya və Çexiya sərt mövqe nümayiş etdirdilər, Almaniya və Fransa isə daha yumşaq və barışdırıcı qərarlar almağa hazır oldular. Bundan sonra bir neçə dəfə Aİ liderləri miqrasiya problemini həll etmək üçün rəsmi və qeyri-rəsmi olaraq toplansalar da, konkret razılıq hələ də əldə edilməyib. Əksinə, bir sıra dövlət başçılarının bu problemin dalğası üzərində vəzifələrini itirə bilməsi təhlükəsi var.

Bu vəziyyət onu göstərir ki, miqrasiya məsələsi Aİ-nin siyasi gündəmində hələ də həll olunmamış ziddiyyət olaraq qalır və liderlər onu həll etməyə hazır görünmürlər. Deməli, Aİ faktiki olaraq siyasi ilə yanaşı, hüquqi böhrandan da xali deyil. Mütəxəssislər bu vəziyyətin tez zamanda aradan qalxa biləcəyinə inanmırlar. Bunu ikinci problemin - sağ populizmin mövcudluğu da təsdiqləməkdədir.

Çıxış yolu: tərəddüdlər davam edir...

Artıq bir neçə ildir ki, sağ populizm sözün əsl mənasında Avropa siyasi səhnəsinə davamlı “hücumlar” edir. Ekspertlərə görə, bu prosesə ABŞ-da Donald Trampın (onu da sağçı populist hesab edirlər) prezident seçilməsi yeni təkan verdi. Onu vurğulayaq ki, sağ populistləri “yeni sağlar” və “konservativ milliyyətçilər” də adlandırırlar (bax: məs., əvvəlki mənbəyə). Avropada isə sağ populistlər kimi Gert Vildersi (“Azadlıq partiyası”, Hollandiya), Marin Le Peni (“Milli cəbhə” partiyası, Fransa), Aleksandr Qaulandı (“Almaniya üçün Alternativ” partiyası), Haynts-Kristian Ştraxeni (Avstriya Azadlıq partiyası), Luici di Mayonu (“Beş ulduz” hərəkatı, İtaliya), Matteo Salvinini (“Şimal Liqası” partiyası, İtaliya) və digərlərini göstərirlər. Siyasi liderlərdən isə daha çox bu mövqedən Macarıstanın Baş naziri Viktor Orban çıxış edir.

Sağ populistlərin cəmiyyəti parçaladığı haqqında rəylər mövcuddur. Onlar “biz” və “onlar” ayrı-seçkiliyini edirlər. “Onlar” yalançı millətçilər və beynəlxalq isteblişment nümayəndələridir. Bu dairə insan və təbii resursları qlobal miqyasda istismar edir. “Biz” məhsuldar əməklə məşğul olanlardır ki, onlar da qloballaşmanın ədalətsizliyinin qurbanıdırlar.

Etiraf edək ki, sağ populistlərin bu mövqeyi kifayət qədər təhlükəli məzmun kəsb edir. Bu, faktiki olaraq müasir cəmiyyəti iki radikal düşərgəyə ayıra bilər. Bu məqama görə, Aİ-yə üzv dövlətlərdə ictimai ziddiyyətlər bir qədər sonra kəskin siyasi-ideoloji qarşıdurmalarla əvəzlənə bilər. Eyni zamanda, sağ populistlərin Aİ-nin gələcəyi ilə bağlı mövqeləri Brüsselin yanaşmasından fərqlənir. Sağlar təşkilatda milli dəyərlərin üstünlük təşkil etməsini lazımlı sayırlar. Brüssel isə daha çox insan haqları və bəşəri dəyərlər faktorlarına üstünlük verir.

Lakin vəziyyət getdikcə çətinləşir. Sağ populistlərin Avropa Parlamentində daha çox yer tuta bilməsindən narahatlıq vardır. Bir sıra üzv dövlətlərin hakimiyyətində isə artıq onların təsiri hiss olunur. Bu sırada Macarıstan, İtaliya və Çexiyanın adı daha çox hallandırılır.

Onu da vurğulayaq ki, sağ populistlərin şansını artıran xarici faktorlar da meydana gəlib. Bu sırada ilk olaraq D.Trampın adı çəkilir, lakin daha geniş kontekstdə baxdıqda, Aİ-nin ABŞ və Çin siyasətində meydana gələn çətinliklər daha təsirli görünür. İndi ekspertlər hesab edirlər ki, Brüssel real olaraq Vaşinqtonla Pekin arasında sərt seçim qarşısında qalıb. Bunun bir səbəbi D.Trampın bütövlükdə Amerikanın Avropa siyasətinə yeni məzmun çaları gətirmək istiqamətində atdığı addımlardırsa, digər səbəb Çinin yeni qlobal strategiya həyata keçirməsidir.

Almaniya, Fransa və hətta Böyük Britaniya, faktiki olaraq Pekinlə əməkdaşlıq edir, məsələn, Çinin təklif etdiyi yeni beynəlxalq bankın yaradılmasında iştirak edirlər. Bundan başqa, “Yeni İpək Yolu” layihəsindən imtina etmək fikirləri də yoxdur. Asiyadan başlayan marşrutla Avropaya böyük həcmdə ticari məhsullar gələ bilər. Burada enerjidən tutmuş bütün təbii ehtiyatlara qədər məhsullar yer alır. Avropa üçün Asiya ilə yaxından əməkdaşlıq etmək şansı meydana gəlib. Vaşinqton isə müxtəlif təzyiq üsulları ilə Avropa dövlətlərini bundan çəkindirməyə çalışır. Sanksiyalar tətbiq edir, əlavə vergilər qoyur və bir sıra hallarda da hədələyir.

Son olaraq Donald Tramp Fransa Prezidenti Emmanuel Makrona açıq deyib ki, yeni Avropa ordusu yaratmağı düşünmək əvəzinə NATO-ya olan borclarını ödəsinlər. Amerika Prezidentinin Avro-Atlantika inteqrasiyasına törətdiyi maneələr və iqlim üzrə Paris müqaviləsindən çıxması ilə yaratdığı anlaşılmazlıqlar da sirr deyildir.

Bunlar aydın surətdə göstərir ki, Aİ ciddi şəkildə ABŞ-la Çin arasında “sıxılıb”. O, nə Amerikadan imtina edə bilir, nə də Çinin cəlbedici təkliflərindən vaz keçmir. Bu ziddiyyətli və riskli durumun nə qədər davam edəcəyini demək çətindir. Lakin ekspertlərin fikrinə görə, bu, Brüsselə yaxşı heç nə vəd etmir.

Yuxarıda vurğulanan ziddiyyətli məqamlar, təbii ki, Avropa İttifaqının tezliklə iflasa uğrayacağı haqqında nəticə çıxarmağa əsas vermir. Ancaq bu təşkilatın içində olduğu ciddi çətinliklər beynəlxalq münasibətlər sistemində risk faktorunu artırır. Sirr deyil ki, Aİ dünya siyasətində böyük rol oynayan təşkilatdır. Onun inkişafda və ya tənəzzüldə olmasının bütün dünyaya təsiri vardır. Bu baxımdan Aİ-nin risk və qeyri-müəyyənlik mənbəyinə çevrilməsi arzu olunan deyil.-0-XM

Kamal Adıgözəlov

Newtimes.az

Xəbəri sosial şəbəkələrdə paylaşın

Bizi sosial şəbəkələrdə izləyin

Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Agentliyində kollegiya iclası olub

Böyük Britaniya səfiri: Strateji Tərəfdaşlıq təhsil və elm sahəsində əlaqələri daha da gücləndirəcək

BMU ilə Gürcüstanın nüfuzlu universitetləri arasında memorandumlar imzalanıb

Külli miqdarda narkotik vasitənin ölkə ərazisinə keçirilməsinin qarşısı alınıb

Anemiya ilə mübarizədə xalq təbabətinin unudulmuş reseptləri

Astarada avtomobilin vurduğu piyada xəstəxanada ölüb

Dankan Norman: Enerji əlaqələri tərəfdaşlığımızın əsas sütunudur

Xocalıda yeni tut bağları salınıb FOTOLAR

Fransanin Aİ-dən çıxmasının riskləri: “Frexit” ölkəyə nə vəd edir?

Astanada Çingiz Aytmatovun irsi və türk xalqlarının ədəbi əlaqələri müzakirə olunub

Nəqliyyat dəhlizləri ilə daşınan yüklərin həcmi açıqlanıb

Türk professor: Azərbaycanın COP31-də geniş pavilyonla təmsil olunması bizim üçün çox dəyərlidir

Avstraliyada görmə qabiliyyətini bərpa edə biləcək süni buynuz qişa hazırlanır

Baş prokuror Kamran Əliyev Buenos-Ayresdə prokurorluq sahəsində beynəlxalq əməkdaşlığın inkişafından danışıb

Azərbaycanlı həkimin yeni cərrahi metodu beynəlxalq konqresdə qalib seçilib

Səfir: Azərbaycan-Böyük Britaniya strateji tərəfdaşlığı iqtisadi artıma və təhlükəsizliyə töhfə verəcək

NBA-da güc reytinqi yenilənib: “San-Antonio Spörs” liderliyini qoruyub

® Sizi aldatmağa çalışdıqlarını necə anlaya bilərsiniz?

Bakı şəhərində qışa hazırlıq tədbirləri görülür

Susanna Useinova: Özbək rəqsi xalqın özünəməxsus dilidir

Gənclər Kitabxanasında Milli Dirçəliş Gününə həsr olunmuş sislilə materiallar hazırlanıb

Ordubadda baş verən yol qəzası ilə bağlı cinayət işi başlanıb

“Qobustan” jurnalının yeni nömrəsi təqdim edilib

® Biznes xərclərindən də millər qazandıran “ABB AZAL Miles Business” kartları təqdim olunub

Amerikanın iri data mərkəzləri atmosferə Danimarkanın emissiyasına bərabər karbon qazı buraxır

Ceffri Verbok: Azərbaycana sevgimin izaha ehtiyacı yoxdur  - MÜSAHİBƏ

Milli Məclisdə 2027-ci ilin dövlət büdcəsi layihəsinin müzakirəsi davam edir

® “PAŞA Holdinq”in dəstəklədiyi startap Qazaxıstan bazarına çıxır

Çinin “Mengxiang” qazma gəmisi yeni dünya rekordu müəyyən edib

Rəsədxana: Geomaqnit qasırğası gözlənilir

“Dözə bilmirdim, ağlaya-ağlaya gedib, ağlaya-ağlaya da qayıdırdım...” - Ballıcadan REPORTAJ

Okeanlar karbon emissiyalarının daha böyük hissəsini udur - yeni tədqiqat

Ukrayna ədəbiyyatının üç romanı Azərbaycan dilində

Qızılı yarpaqlar Daşkəndə nağıl ovqatı bəxş edib – FOTOLAR

DİN: Ötən gün 52 cinayətin açılması təmin olunub

Beş Avropa ölkəsi qanunsuz miqrantları Ruandaya göndərməyi planlaşdırır

FHN-dən valideynlərə ciddi çağırış: Uşaqları evdə tək qoymayın VİDEO

FHN-dən valideynlərə ciddi çağırış: Uşaqları evdə tək qoymayın VİDEO

AAYDA sədri Lənkəran, Astara və Lerik sakinlərinin müraciətlərini dinləyəcək

Polşa mediası: Azərbaycan Avropa İttifaqı ilə əməkdaşlığı gücləndirir

Azərbaycan basketbol millisi İslandiya ilə qarşılaşacaq

Ağalbəbə türbələri haqqında tədqiqat əsəri nəşr olunub

Qızılın qiyməti son bir ilin ən aşağı səviyyəsindədir

Azərbaycan Voleybol Federasiyasının nümayəndəsi beynəlxalq yarışa təyinat alıb

Nazir: Təhsilin əsas məqsədlərindən biri şagirdlərin şəxsiyyət kimi formalaşmasıdır

“OpenAI” uşaqların istismarını əks etdirən görüntüləri aşkarlamaq üçün yeni alət hazırlayıb

Vətəndaşlar icbari sığorta müqavilələri ilə bağlı bildirişləri “mygov” ilə də əldə edə bilərlər

AQTA: Quş qripi və Nyukasl xəstəliyinə qarşı epizootoloji monitorinq aparılacaq

“Goldman Sachs”: Qızılın qiymətinin əvvəlki rekord səviyyəyə qayıtması iki il çəkəcək

Nazir Anar Əliyev Naxçıvanda vətəndaşlar müraciətlərini dinləyəcək

Akademik İradə Hüseynova: Milli dirçəlişin əsas dayaqlarından biri elmin və təhsilin inkişafıdır

® Mərkəzi Gömrük Hospitalının şöbə rəisi İlqar Tahiroğlu Ümumdünya Gömrük Təşkilatının mükafatına layiq görülüb

Yardımlı və Lənkəran rayonlarının bəzi ərazilərinin qaz təchizatında fasilə yaranıb

Hərbi qulluqçulara ali hərbi rütbələr təqdim edilib

Azərbaycanlı tələbələr gələn ildən Oklahoma Dövlət Universitetində təhsil almaq imkanı əldə edəcəklər VİDEO

Azərbaycanlı tələbələr gələn ildən Oklahoma Dövlət Universitetində təhsil almaq imkanı əldə edəcəklər VİDEO

Qızıl və gümüş bahalaşıb VİDEO

Qızıl və gümüş bahalaşıb VİDEO

Neft ucuzlaşır VİDEO

Neft ucuzlaşır VİDEO

Dünya Bankı Azərbaycanda torpaqların konsolidasiyasına maliyyə dəstəyi göstərəcək VİDEO

Dünya Bankı Azərbaycanda torpaqların konsolidasiyasına maliyyə dəstəyi göstərəcək VİDEO

Azərbaycan və Dünya Bankı kənd təsərrüfatı sahəsində yeni layihənin icrasını müzakirə ediblər VİDEO

Azərbaycan və Dünya Bankı kənd təsərrüfatı sahəsində yeni layihənin icrasını müzakirə ediblər VİDEO

Azərbaycan nefti 99 dollara satılır VİDEO

Azərbaycan nefti 99 dollara satılır VİDEO

Vitkoff və Kuşner Berlində Ukrayna və Avropa rəsmiləri ilə görüşəcəklər

Monqolustan Prezidenti istefa verdiyini açıqlayıb

Keçmiş məcburi köçkün: Doğma torpaqlarımıza böyük sevinclə qayıdırıq VİDEO

Keçmiş məcburi köçkün: Doğma torpaqlarımıza böyük sevinclə qayıdırıq VİDEO

Cəbrayıl sakini: Doğma yurda qayıdandan sonra arzularımızı həyata keçirəcəyik VİDEO

Cəbrayıl sakini: Doğma yurda qayıdandan sonra arzularımızı həyata keçirəcəyik VİDEO

Hazırda Bakının bəzi yollarında nəqliyyatın hərəkətində sıxlıq var

Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva sosial media hesablarında Milli Dirçəliş Günü ilə bağlı paylaşım edib

Milli iradənin tarix yazdığı gün

“Böyük Qayıdış” davam edir: Növbəti köç karvanı ilə 83 ailə yola salınıb VİDEO

“Böyük Qayıdış” davam edir: Növbəti köç karvanı ilə 83 ailə yola salınıb VİDEO

İndoneziyada güclü zəlzələ baş verib

ABŞ süni intellekt çiplərinə və serverlərinə uzaqdan girişi məhdudlaşdırıb

Vens: ABŞ İranla müharibənin iki il davam etməsinə imkan verməyəcək

Danimarkanın ən yaşlı qadınının keçmişdə nasist partiyasının üzvü olduğu üzə çıxıb

Hörmüz boğazı yaxınlığında 24 saat ərzində dördüncü tanker minaya düşüb

Media: “Nvidia” Censen Huanqı yenidən şirkət rəhbərliyinə qaytarmağı planlaşdırmır

Hakan Fidan: Türkiyə Qara dəniz vasitəsilə taxıl daşımalarının bərpası üçün danışıqlar aparır

Fransada genişmiqyaslı tətil və etiraz aksiyaları gözlənilir

Kiyevin körpüləri ballistik raketlərlə vurulub

UEFA Millətlər Liqası: Almaniya millisi Niderlanda böyük hesabla qalib gəlib

Kreml Putin, Tramp və Si Cinpinin mümkün görüşünün təfərrüatlarını açıqlayıb

Kuşner: Ukrayna münaqişəsinin davamlı həlli üçün təhlükəsizlik zəmanətləri vacibdir

Şabranda yük maşını minik avtomobili ilə toqquşub, iki nəfər xəsarət alıb

Prezidentin sosial şəbəkə hesablarında Milli Dirçəliş Günü ilə bağlı paylaşım edilib

Filarmoniyada “Səsimiz səsindir, Humay!” adlı xeyriyyə axşamı

Ukrayna, ABŞ və Avropa nümayəndələri münaqişənin tənzimlənməsini müzakirə ediblər

Azərbaycan millisi Andorraya qalib gəlib, Emin Mahmudov yığmadakı karyerasını bitirib

Tbilisidə Mirzə Şəfi Vazehin doğum günü qeyd olunub

Ukraynanın Zaporojye vilayətinə aviazərbələr nəticəsində ölənlərin sayı 72 nəfərə çatıb

Aİ-nin beş ölkəsi Ruandada deportasiya olunacaq miqrantlar üçün mərkəz yaratmaq barədə razılığa gəlib

Leyla Əliyeva Qaraçuxur İdman Zalının açılışında iştirak edib

Emin Mahmudov millidə son oyununa çıxıb

Seul üçtərəfli görüşün Koreya yarımadasında sülhə töhfə verəcəyinə ümid edir

“Azərbaycan” qəzetində şəhid Elgün İsmayılov adına ənənəvi yaradıcılıq müsabiqəsinə yekun vurulub

Boğaziçi Universitetində “Azərbaycan Mədəni İrs Səyahəti II – Xarıbülbülün oyanışı” adlı tədbir keçirilib

Biləsuvarda VI Hind quşu festivalı təşkil olunacaq

Culfada baş verən yol qəzasında 72 yaşlı qadın ağır xəsarət alıb

Mao Nin: Üçtərəfli görüşdə liderlər dünyada sülhün qorunmasını müzakirə edəcəklər

İsmayıllının dağ kəndində qaz problemi - “Azəriqaz” məsələyə münasibət bildirdi

Avropanın beş ölkəsi Ruandada miqrantlar üçün geriqaytarma mərkəzinin yaradılmasını planlaşdırır

Samara azərbaycanlılarının dəstəyi ilə “Gənc qvardiya”nın üzvü Əli Dadaşov haqqında film çəkilib

Tramp Çinə səfəri zamanı Kim Çen Inla görüşə biləcəyini açıqlayıb

Belarusda “Nar bayramı”na həsr olunan tədbir keçirilib VİDEO

Belarusda “Nar bayramı”na həsr olunan tədbir keçirilib VİDEO